14 - باب الصّائغ و السّيّاح
راى گفت : شنودم مثل حلم و تفضيل آن بر ديگر محاسن اخلاق ملوك و مناقب [ 1 ] عادات جهان داران ، اكنون باز گويد داستان ملوك در معني اصطناع [ 2 ] بخدمتگاران و ترجيح جانب صواب در استخدام ايشان ، تا مقرّر گردد كه كدام طايفه قدر تربيت نيكوتر شناسند و شكر آن بسزاتر گزارند . برهمن جواب داد كه :
إنّ الصّنيعة لا تكون صنيعة
حتّى يصاب بها طريق المصنع
[ 3 ] و قويتر ركني در اين معني شناختن موضع اصطناع و محلّ اصطفاست [ 4 ] ، چه پادشاه بايد كه صنايع [ 5 ] خود را به انواع امتحان بر سنگ زند و عيار راى و رويّت [ 6 ] و اخلاص و مناصحت هر يك معلوم گرداند ؛ و معوّل [ 7 ] در آن تصوّن [ 8 ] و عفاف [ 9 ] و تورّع [ 10 ] و صلاح را داند ، كه مايهء خدمت ملوك سداد است ، و عمدهء [ 11 ] سداد [ 12 ] خداى ترسي و ديانت ، و آدمي را هيچ فضيلت از آن
شرح
[ 1 ] . مناقب 6 / 12 ح و 10 / 13 ح و 23 / 6 و 272 / 2 ح و 274 / 4 ديده شود .
[ 2 ] . و ( 7 ) اصطناع 15 / 2 ح و 37 / 16 و 68 / 11 و 15 ديده شود ؛ در سطر 3 نكوئي كردن مراد است .
[ 3 ] .إنّ الصّنيعة . . .هر آينه نيكوكاري نباشد نكوكاري تا ( مگر وقتي كه ) يافته شود ( سپرده شود ) بدان راه نكوكاري .
[ 4 ] . اصطفا بر گزيدن و اختيار كردن . نيز رجوع شود به 74 / 5 ح .
[ 5 ] . صنايع ( جمع صنيع و صنيعة ) برگزيدگان و كساني كه ايشان را مقام و مرتبه دهند و به ايشان نكوئي كنند و ( پادشاهان ) بخويشتن نزديك سازند ؛ بر كشيدگان .
[ 6 ] . رويّت 31 / 4 ح ، 68 / 10 ح ، 148 / 18 و 266 / 2 و 274 / 4 ديده شود .
[ 7 ] . معوّل تكيه گاه ؛ 249 / 1 ح ديده شود .
[ 8 ] . تصوّن خود را نگه داشتن ؛ 208 / 6 ح و 238 / 2 ح و 278 / 8 ديده شود .
[ 9 ] . عفاف از حرام و گناه و زشتي باز ايستادن ، نهفتگي كردن ، پرهيز كردن از زشتي ، پرهيزگاري .
[ 10 ] . تورّع پرهيزگار شدن . نيز ورع در 311 / 6 ح و 398 / 3 ديده شود .
[ 11 ] . عمده آنچه بر آن اعتماد كنند ؛ مراد اينكه در سداد اعتماد بر خداى ترسي و ديانت است . نيز 198 / 9 ح و 286 / 7 ح و 398 / 11 ديده شود .
[ 12 ] . سداد درستي و راستي و استواري ؛ 95 / 10 ح و 203 / 5 ح و 248 / 4 و 350 / 6 ديده شود .