تلقى بكلّ بلاد إن حللت بها
أهلا بأهل و جيرانا بجيران
[ 1 ]
و از نفس و ذات عوض صورت نبندد
اين بنده دگر باره نرويد نى نيست [ 2 ]
و ببايد دانست كه ضايعتر مالها آنست كه از آن انتفاع نباشد و در وجه إنفاق ننشيند ؛ و نابكارتر زنان اوست كه با شوى نسازد ؛ و بتّر فرزندان آنست كه از طاعت مادر و پدر إبا نمايد و همّت بر عقوق [ 3 ] مقصور دارد ؛ و لئيمتر دوستان اوست كه در حال شدّت و نكبت دوستي و صداقت را مهمل گذارد ؛ و غافلتر ملوك آنست كه بي گناهان ازو ترسان باشند و در حفظ ممالك و اهتمام رعايا نكوشد ؛ و ويرانتر شهرها آنست كه درو امن كم اتّفاق افتد .
و هر چند ملك كرامت ميفرمايد و انواع تمنيت [ 4 ] و قوّت دل ارزاني ميدارد و آن را بعهود و مواثيق [ 5 ] مؤكَّد ميگرداند البتّه مرا بنزديك او امان نيست و در خدمت و جوار او ايمن نتوانم زيست ، چه روزگار ميان ما مفارقتي افگند كه مواصلت را در حوالي [ 6 ] آن مجال نتواند بود ؛ و در مستقبل هر گاه كه اشتياقي غالب گردد حكايت جمال تخت آراى ملك بر چهرهء ماه و پيكر مهر خواهم ديد و اخبار سعادت او از نسيم سحري خواهم پرسيد
أقول و أروي كلَّما هبّت الصّبا :
« ألايا صبا نجد متى هجت من نجد »
نسيم الصّبا قل للأحبّة منشدا :
« سلام عليكم كيف حالكمو بعدي »
[ 7 ] و از حال غربت من راى ملك را هم بر اين مزاج معلوم تواند شد
شرح
[ 1 ] .تلقى بكلّ . . .ملاقات ميكني در همهء شهرها اگر بدان داخل شوي اهلي بجاى اهل ، و همسايگاني بجاى همسايگان . در هيچ يك از نسخ شرح ابيات كليله اين بيت نيست و بسياري از نسخ قديم اين بيت و مصراع فارسي سطر بعد را ندارد ، و در بعضي بجاى اينها بيت عربي ديگري آمده است .
[ 2 ] . اين بنده دگر باره . . . اين مصراع پيش ازين هم آمده است ( ص 298 س 9 ) .
[ 3 ] . عقوق نافرماني كردن كسي را كه حقّ وى بر تو واجب باشد ( زوزني ) . از اينجاست عاقّ والدين .
[ 4 ] . تمنيت 26 / 6 ح ديده شود .
[ 5 ] . مواثيق ( جمع ميثاق ) پيمانهاى استوار .
[ 6 ] . حوالي 169 / 2 ح ديده شود . ناصر خسرو گويد ( ديوان 410 ) :مكر و حسد و كبر و خرافات و طمع را
مپذير و مده ره بدر خويش و حوالي[ 7 ] . و ( 14 )أقول و أروي . . .ميگويم و روايت ميكنم هر گاه كه بوزد باد صبا : هان اى صباى نجد ، كى جستي و وزيدي از نجد ؟ اى باد خوش صبا ، بگوى دوستان را و بر خوان : درود باد بر شما ، چگونه است حال شما پس از من ؟
مصراع دوم و چهارم از شاعر ديگري است كه گوينده آنها را تضمين كرده است .