شرح و تفسير
امام اين نامه را به اسود بن قطبة « 1 » كارگزارش در حلوان نگاشت . شيخ محمد عبده ، حلوان را يكى از ايالتهاى فارس شمرده است . « 2 » طريحى نيز در « مجمع البحرين » گفته است كه اين منطقه محلى معروف است و در آخرين نقطه از سرزمين عراق به سمت مشرق قرار دارد . « 3 » به هررو امام در اين نامه از برپايى عدل و مساوات و تلاش براى بهبودى زندگى به عنوان وظايف واليان و حاكمان ياد مىكند :
1 - برپايى عدل از نخستين وظايف والى و حاكم است . ( فإنّ الوالي إذا اختلف هواه منعه ذلك كثيرا من العدل ) اگر والى از هواى نفس خود پيروى كند و اخلاق و رفتارش به تبع گرايشهاى نفسانىاش دگرگون شود ، در اين صورت آشوب و ظلم و ستم در همه جا فراگير شده و زندگى بر مردم دشوار مىگردد .
2 - برقرارى مساوات نيز از ديگر وظايف كارگزاران است . ( فليكن أمر النّاس عندك في الحقّ سواء . . . ) مساوات در حقوق و تكاليف را بين همگان برقرار كن و هيچ امتيازى از رنگ و نژاد و طبقه اجتماعى
هامش
( 1 ) . ابن ابى الحديد مىگويد كه نسب اين شخص را به دست نياورده است و در بسيارى از نسخهها او را از بنى حارث بن كعب دانستهاند كه چندان معلوم نيست درست باشد . سپس وى حدس مىزند كه او اسود بن زيد بن قطبة بن غنم انصارى از بنى عبيد بن عدى باشد . ابن عبد البر نيز به نقل از موسى بن عقبه او را از شركتكنندگان در جنگ بدر شمرده است . نك : ابن ابى الحديد ، شرح نهج البلاغه : 17 / 145 .
( 2 ) . شرح نهج البلاغه : 3 / 115 .
( 3 ) . مجمع البحرين : 1 / 567 .