اما نظرات :
در مسئله دو نظريه وجود دارد :
1 - اخباريين و برخى از اصوليين همانند صاحب فصول منكر ملازمه هستند .
2 - ساير اصوليين جميعا قائل به ملازمه هستند .
جناب مصنف مىفرمايد : به نظر من حق با اصوليين است ، يعنى حق آنست كه ملازمه هست بين حكم عقل و حكم شرع و لازمهء حكم عقل ، حكم شرع است .
بدليل برهان خلف . بيان ذلك :
از طرفى معناى حكم عقل به حسن يا قبح اينست كه تمام عقلاء عالم بما هم عقلاء بدون استثناء حكم مىكنند به حسن يا قبح آن ، بخاطر وجود مصلحت نوعيه يا مفسدهء نوعيه و وقتى مىگوئيم تمام عقلاء بما هم عقلاء حكم مىكنند ، يكى از عقلاى عالم خداوند است كه او خالق عقل است و يكى از عقلاء عالم رسول خداست كه انسان كامل است و رئيس العقلاء است و از جملهء عقلاى عالم ائمه معصومين ( ع ) هستند و تمام عقلاء حكم مىكنند ، يعنى اينها هم حكم مىكنند .
حال از طرف ديگر اگر فرض كنيم كه شارع مقدس با عقلاء عالم در اين حكم شركت ندارد و وى حكم نمىكند پس اين حكم مورد تطابق آراء جميع عقلاء نشد ، بلكه بعض العقلاء كه خدا و رسول و ائمه باشند برطبق او حكم ندارند و هذا خلف ، يعنى خلاف فرض است . چون فرض ما اينست كه عقلاء عالم جميعا حكم مىكنند .
و اگر بخواهيم استدلال فوق را به صورت منطقى در قالب برهان خلف عرضه كنيم مىگوئيم :
مفروض : عقل ما ادراك مىكند حسن و قبح افعال را و معناى ادراك و حكم عقل همان تطابق آراء عقلاء است يعنى همه بدون
استثناء حكم مىكنند و يكى از عقلاء عالم خداوند است ، رسول خداست - ائمه هستند ، پس آنها هم حكم مىكنند .
مدعى : برطبق هر چيزى كه عقل حكم كند شرع هم حكم مىكند و بينهما ملازمه است .
دليل : اگر ملازمه نباشد يلزم كه عقلاء عالم بما هم عقلاء جميعا برطبق چيزى حكم نكنند ، بلكه خدا و رسول بر خلاف حكم عقلاء حكم دارند . و هذا خلف .
يعنى بر خلاف
أصول الفقه ( شرح اصول فقه ) ( فارسى ) — صفحة 61
مساهمون: الشيخ محمد رضا المظفر
ص٦١