واژهشناسى
الهمّة : شدت توجه و اهتمام براى دستيابى به سود يا زدودن زيان .
الجارحة : عضو بدن .
اللّطيف : نامحسوس .
تعنو : كرنش مىكند .
تجب : مضطرب مىشود .
ساختار ادبى
لا تدركه : ضمير به خدا بازمىگردد .
قريب : خبر براى مبتداى محذوف و در اصل چنين بوده است : « هو قريب » . صفات بعد از آن نيز خبر هستند .
غير : حال است .
شرح و تفسير
كسى از امام عليه السّلام مىپرسد : آيا خداى خود را ديدهاى ؟ امام عليه السّلام پاسخ مىدهد : آيا خدايى را مىپرستم كه او را نديدهام ! ( لا تدركه العيون بمشاهدة العيان ) شناخت بر گونههاى چندى است . شناخت حسى بر حواس جسمانى ما مبتنى است و از ديدنىها و شنيدنىها و بوييدنىها و چشيدنىها و ملموسات به دست مىآيد . اين پديدهها از نوع مادى هستند و خداوند از ماده منزه است . بنابراين شناخت خداوند تنها از طريق حس به دست نمىآيد .
شناخت عقلى نيز از راه انتقال از معلوم به مجهول حاصل مىشود و عقل در برخورد با هر پديدهاى ، لوازم پنهان آن را استنتاج مىكند . ما از راه حس ، جهان طبيعت و قوانين حاكم برآن را مىبينيم و آنگاه عقل به ضرورت