ايمان آورند . » « 1 » دعاى بندگان در صورتى مستجاب مىگردد كه آنان نيز دعوت خداوند را اجابت كرده باشند . اجابت دعوت خداوند با سخن و دعا يا تنها انجام روزه و نماز نيست ؛ بلكه بايد عمل و تلاش كرد و در مسير سنتهاى خداوند گام برداشت : « هرگز براى سنت خدا دگرگونى نخواهى يافت . » « 2 » سنتهاى خداوند هرگز دگرگون نمىشوند ؛ چه اينكه براى هر پديدهاى سببى معين وجود دارد . بنابراين براى چيرگى بر هر مشكلى بايد بر سبب آن غلبه كرد : « هر [ گونه ] مصيبتى به شما برسد به سبب دستاورد خود شماست و [ خدا ] از بسيارى درمىگذرد . » « 3 » امام عليه السّلام نيز مىفرمايد : « هركه در كارها كوتاهى كند ، به اندوه دچار مىشود و خداوند نيازى به كسانى ندارد كه خدا در مال و جان آنها نصيب و جايگاهى ندارد . » « 4 » و نيز « دعاكننده بدون عمل همانند تيراندازى است كه تير از كمانى بدون زه مىاندازد . » « 5 »
( و إنّي لأخشى عليكم أن تكونوا في فترة ) امام عليه السّلام از آشوبهاى پس از دوران استقرار حكومت خويش سخن مىگويد . ( و قد كانت أمور مضت ملتم فيها ميلة كنتم فيها عندي غير محمودين )
( و لئن ردّ عليكم أمركم ) امام عليه السّلام از گلايههاى خود به صراحت خبر نمىدهد و دليلى بر شناسايى اين گلايهها وجود ندارد . برخى از شارحان
هامش
( 1 ) .وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِيبقره / 2 : 186 .
( 2 ) .فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًافاطر / 35 : 43 .
( 3 ) .وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍشورى / 42 : 30 .
( 4 ) . « من قصّر في العمل ابتلي بالهمّ و لا حاجة للّه فيمن ليس للّه في ماله و نفسه نصيب » نهج البلاغه : حكمت 126 .
( 5 ) . « الدّاعي بلا عمل كالرّامي بلا وتر » نهج البلاغه : حكمت 336 .