بهخصوص نام برده مىشود .
گذشته از اقطاعات تازه از زمان پيش از مغولان ، خاصه در قلمرو شاهان دست - نشانده از جمله ارمنستان « 1 » و صفحات ديگر ، اقطاعاتى وجود داشت ، كه محفوظ ماند .
گذشته از اقطاعات موروثى « 2 » يك صدم از املاك سلطنتى براى « اقطاع موقت » در اختيار بود ، و چون قرارداد منقضى مىشد ، اين زمينها به اشخاص ديگر واگذار مىگرديد .
اين سرزمينها در اين صورت از املاكى كه مستقيما تحت اختيار فرمانروا بود ، جدا مىشد . در زمينهء اقطاعات نيز با گذشت زمان گروهى سوداگر سودجو دست به كار شدند .
كسانى كه از دولتطلبى داشتند با پرداخت پول به حكام و صاحبمنصبان براتهائى براى املاك سلطنتى دريافت مىكردند . كسانى را كه اينگونه براتها به آنها داده شده بود ، براتدار مىناميدند « 3 » . با اين براتها دادوستد مىشد ، و قيمت آن متناسب با درجهء مرغوبيت ملك مربوط ترقى و يا تنزل مىكرد . بسيارى از اين براتها نيز بىارزش مىماند ، يعنى براتدار عملا بر ملك موردنظر دست نمىيافت ، و به اين سبب زيان بسيار مىكرد . به همين علت است كه براتداران و مستأجران املاك سلطنتى در سال 694 ه . ق . از پستترين طبقات مردم بودند « 4 » .
وضع املاك سلطنتى و اقطاعات در آن هنگام متناسب با وضع عمومى كشاورزى بسيار بد بود . غازان تصميم گرفت ، كه اين سوداگرى را پايان دهد و با اين كار دو منظور داشت : اجارهء املاك سلطنتى به سپاهيان از يك طرف موجب آبادانى املاك و سرانجام افزايش درآمد مالياتى مملكت مىشد ، و از طرف ديگر نيز به جاى پرداخت پول بهعنوان مواجب به سپاهيان زمين به آنها داده مىشد . غازان اينگونه « مقاطعات » را بهخصوص از سال 697 ه . ق . ، يعنى پس از آنكه دست باسقاقاق را از ادارهء املاك
هامش
( 1 ) -Zyriak 441( 2 ) - رشيد الدين / وين 319 چ .
( 3 ) - خواندمير ج 3 : 56 .
( 4 ) - رشيد الدين / وين 320 ر .