چكيدهء بحث اسم فاعل ، مفعول و صيغهء مبالغه :
اسم فاعل همچون فعلش ( متعدى - لازم ) عمل مىكند .
شرط عمل اسم فاعل :
1 - به معناى حال و يا استقبال باشد .
2 - بعد از حرف استفهام ، ندا و نفى به كار رود ، أضارب اخوك زيدا .
3 - صفت و يا حال باشد .
4 - صلهء ال موصول .
اگر صفت براى موصول محذوف هم باشد ، عمل مىكند . اگر صلهء ال موصول باشد ، حتى اگر به معناى ماضى هم باشد ، عمل مىكند ، مانند جاء الضارب زيدا امس كه در زيدا عمل نصبى نموده است .
صيغهء مبالغه
1 - منقوله : اوزانى كه از اسم فاعل نقل داده شدهاند ، تعداد آنها پنج وزن است ، فعّال ، مفعال ، فعول ، فعيل و فعل .
2 - مرتجله : اوزانى كه منقول از اسم فاعل نيست ؛ تعداد آنها زياد است .
عمل اوزان صيغهء مبالغهء منقوله و شرائط آن همانند اسم فاعل است ، مانند : امّا العسل فأنا شرّاب ايّاه كه در ايّاه عمل نصبى كرده است .
عمل فعيل و فعل كم است . عمل و شرائط آن در صيغههاى تثنيه و جمع اسم فاعل و صيغهء مبالغه ، همچون مفرد آنهاست ، مانند الذّاكرين اللّه كثيرا .
اگر اسم فاعل به مفعول خود اضافه شود ، تابع آن مىتواند مجرور و يا منصوب باشد .
اسم مفعول به معناى فعل مجهول است و همانند آن عمل مىكند .
اسم فاعل به فاعلش اضافه نمىشود ، اما اسم مفعول به نايب فاعلش اضافه مىشود ، مانند محمود المقاصد كه البته اين اضافه ، روش مخصوص به خود را دارد .