مضاف به ياء متكلّم
420
آخر ما اضيف لاليا كسر اذا * لم يك معتلّا كرام و قذى
مضاف و مضاف اليه مفعول مقدم براى اكسر ، ماضى مجهول و نائب فاعل جمله صله ، متعلق به ماقبل ، فعل امر و فاعل ، ظرفيّهء شرطيّه ، فعل جحد ناقص و ضمير مستتر اسم ، خبر جملهء فعل ناقص مضاف اليه اذا ، متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ، عاطفه ، عطف به رام . جواب اذا محذوف است .
آخر آن مضافى را كه اضافه مىشود به ياء متكلم ، كسره بده ، در وقتى كه نباشد آن مضاف ، متعلّ مثل رامى و قذى ( و يا جارى مجراى معتلّ مثل دلو و ظبى ) .
421
او يك كابنين و زيدين فذي * جميعها اليا بعد فتحها اجتذي
عاطفه ، مضارع ناقص مجزوم عطف به يك در بيت قبلى و ضمير مستتر اسم آن ، متعلق به محذوف خبر ، عاطفه ، عطف به ابنين ، عاطفه اسم اشاره مبتداى اول ، مضاف و مضاف اليه تأكيد ، مبتداى ثانى ، ظرف مكانى مبنى بر ضمّ مقطوع از اضافه متعلق به محذوف حال ، مضاف و مضاف اليه مبتداى سوم ، ماضى مجهول و نائب فاعل جمله خبر مبتداى سوم و جملهء آن نيز خبر براى مبتداى دوم و جملهء مبتداى دوم نيز خبر براى مبتداى اول .
و يا نباشد مثل ابنين و زيدين ( يعنى تثنيه و جمع سالم ) ، پس اينها همه ، ياء متكلم كه بعد از آنهاست ، فتحه دادن آن اختيار شده است يعنى ياء متكلم در اينطور موارد مفتوح است ، مانند رامىّ ، غلامىّ ، زيدىّ ) .
422
و تدغم اليا فيه و الواو و ان * ما قبل واو ضمّ فاكسره يهن
عاطفه ، مضارع مجهول ، نائب فاعل ، متعلق به تدغم ، عاطفه ، عطف به الياء ، عاطفه ، شرطيه ، موصول نائب فاعل براى فعلى كه به طريقهء تفسير محذوف است ، مضاف و مضاف اليه ظرف