خداوند در اين آيات فرمود : آسمان و زمين در ابتدا به صورت دود بودند ، و به نظر ما اين همان سديم و غبارى است كه دانشمندان مىگويند .
آرى قرآن كريم اشارههايى روشن به شناخت جهان دارد ، و به اعتقاد ما كسانى كه در جهان شناسى در زمينهء آسمانها و زمين و ما بين آن دو تحقيق مى كنند ، اگر به دنبال آيات قرآن در اين باره باشند ، بسيارى از حقايقى را كه دانش امروز به آن رسيده و قرآن كريم آشكارا امّا مختصر و فشرده به آن اشاره كرده است ، درخواهند يافت و به هر حال كسى كه براستى دنبال كشف واقعيّات باشد ، بدرستى و راستى گفتههاى قرآن پى مىبرد . و اطلاعات ما از علوم جهان محدود است و نمى توانيم به تفصيل از آن سخن گوييم ، امّا بسيارى از دانشمندان با اخلاص را مشاهده كردهايم كه به اين مسأله پرداختهاند ، برخى از آنها طبقات زمين را - همانطور كه قرآن اشاره كرده است - بيان كردهاند و بعضى ديگر مسايل ديگرى را توضيح دادهاند .
امّا ضمن تحسين آنان ، نبايد دو نكته را از نظر دور داشت ، اوّل اين كه : آنان مىخواهند نظريات خود را بر قرآن تحميل كنند ، با اين كه بايد بر آنچه كه الفاظ و مفاهيم آن دلالت دارند حمل نمايند ، زيرا آنان گاهى قرآن را بر معنايى كه مراد نيست حمل مىكنند و الفاظ را تأويل و تفسير نابجا مىكنند و گاهى نظريّات مشكوك و متغيّرى در مورد آن ابراز مىكنند ، در صورتى كه صحيح نيست قرآن بر اساس اختلاف نظرها ، گوناگون معنى شود ، بلكه بايد قرآن را بر اساس واقع تفسير كرد و هر نظرى كه با آن موافق بود ، پذيرفت .
نكتهء دوّم اين كه : هستى در قرآن بايد به عنوان اين كه حقيقتى است ثابت ، بررسى شود و كسى كه به خدا و قرآن ايمان دارد بايد آن را كاملا بپذيرد و در آن ترديد نكند ، بلكه ايمان به قرآن سبب مىشود كه آدمى به تمام آن ايمان بياورد ، بنابر اين صحيح نيست كه ما دست از ظاهر قرآن برداريم و به تأويل آن بپردازيم ، مگر اين كه قابل تأويل باشد و اين تأويل بر حقايق ثابت علمى منطبق باشد و حمل قرآن بر آن ايجاد اشكال نكند و باعث نشود كه
المعجزة الكبرى القرآن ( معجزه بزرگ پژوهشى در علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 625
مساهمون: محمد أبو زهرة
ص٦٢٥