ب - احتمال دوم آن كه آنان را به سوى آتش مىكشاند ، شيطان وپيروان وسوسهگر أو ( از جنّ وانس ) مىباشد .
( 43695 - 43672 )
فأصبح أعظم في دينكم . . . حرجا ،
امام ( ع ) پس از آن كه با توجه به جملهء ودلف بجنوده . . . لكم أصحاب خود را از وساوس شيطان ولشكريانش بر حذر داشت . در اين جمله به موقعيت خود شيطان پرداخته ومىفرمايد : بنا بر اين شيطان براي به تباهى كشاندن دين شما از همهء دشمنانتان بزرگتر است . ودر اين عبارت حضرت ( ع ) از معناى فساد وتباهى كه امرى عقلي است تعبير به جراحت فرموده است زيرا جراحت هم خود ، فسادى است كه در عضو يافت مىشود واز وسوسههاى شيطانى تعبير به آتش زنه وذرات آتش فرموده است ، زيرا همچنان كه ذرات آتش در هر چه افتاد آن را تباه مىسازد ، وساوس شيطانى هم با ايجاد كينه ودشمنى كه باعث اختلاف واز هم پاشيدگى جامعه مىشود ، عظمت آن را از بين مىبرد وهستى افراد را به آتش فنا ونيستى مىكشاند ، حضرت در اين عبارت شيطان را در تباه كردن دين ودنياي انسانها از هر دشمنى كه در برابر آنان ايستاده است دشمنتر دانسته است ، به دليل اين كه وسوسههاى أو ريشهء هر فساد وأساس وپايهء تمام تباهيها وزيانهايى است كه از ناحيهء دشمنان براي انسان به وجود مىآيد . پس از بيان اين خصوصيات ، مردم را دستور مىدهد كه خود را عليه أو آماده سازند وبراي دفع وى حاضر شوند وكوشش كنند تا خويشتن را از فتنه وآشوبش نجات دهند وأو را از سر راه خود بردارند .
( 43770 - 43696 )
فلعمر اللَّه . . . بلاء ،
در اين جا حضرت بار ديگر دشمنى إبليس را براي مردم متذكر مىشود تا بيشتر از أو بر حذر باشند ويادآورى فرموده است كه يكى از نشانههاى دشمنى وى آن است كه بر أصل طينت وخمير مايهء وجودي انسان فخر ومباهات كرد وخود را از وى برتر وبالاتر دانست وگفت :
« قالَ ما مَنَعَكَ