موجودات بر دو نوع است ، تصرف عام كه همان أصل آفرينش است ، همه را از كتم عدم به عرصهء وجود در آورده وسپس به فنا وزوال رهسپارشان مىكند ، وتصرف خاص آن است كه هر فردى را در مسير خاصش راهنمايى مىكند وآنچه مايهء امتياز أو بر ديگران است به وى عطا مىكند خداوند شمارهء موهاى پر مرغان وعدد نفسهاى آنها را مىداند ، واين نشانهاى از تسخير وتصرف عامّ علمي وى در پرندگان است زيرا داشتن پر ، ونفس كشيدن در همهء پرندگان وجود دارد واين جا چه در ، دريا وچه در خشكى ، بر روى پاهايشان نگه داشته است واين اشاره به تصرف وعلمي است كه ناشى از قدرت كاملهء الهى مىباشد ، واندازهگيرى خوراكيها وتعيين آنچه به صلاح آنهاست همه تحت قدرت وعلم خداوند متعال است ، خلاصه اين كه تعيين اندازهها وآماده كردن آنها در مرحلهء آفرينش به اعتبار قدرت أو ودانستن شمارهء افراد وأجناس موجودات وخاصّه پرندگان در رابطهء با علم حق تعالى مىباشد .
( 40911 - 40901 )
فهذا غراب . . . نعام ،
در اين قسمت أنواع مختلف پرندگان را نام مىبرد ، منظور از واژهء أجناس در اين جا ، جنسهاى اصطلاحى ومنطقي نيست بلكه مراد معناى لغوى آن است كه شامل نوع منطقي مىشود ، وحضرت در هر دو قرين از اين چهار قسم ، سجع متوازى را رعايت فرموده است ( كه در پاورقى صفحه 142 آن را تعريف كرديم ) .
( 40919 - 40912 )
دعا كلّ طائر باسمه ،
فعل دعا ، در اين عبارت ، استعاره از امرى است كه خداوند براي تكوين وايجاد شيئى صادر مىكند ، زيرا ميان دعا وامر مشابهتى وجود دارد كه در معناى هر دو ، طلب ايجاد شيء مطلوب نهفته است ، چنان كه خداوند در قرآن مىفرمايد :
« ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَهِيَ دُخانٌ فَقالَ ، لَها : وَلِلْأَرْضِ »
« 25 »
هامش
( 25 ) سوره فصّلت ( 41 ) آية ( 10 ) ، يعنى : . . . پس به آسمان وزمين گفت : بشتابيد ، با شوق ورغبت يا جبر وكراهت ، آنها در پاسخ گفتند : با كمال شوق آمديم . . .