عنوان معبود تمام ممكنات معرّفى فرموده وبا اين كه مجموعهء جهان هستى در نيازمندى واحتياج وخضوع امكاني ، در مقابل قدرت كاملهء وى شريك مىباشند ، امّا هر كدام به نوعي خاص خود أو را مىپرستند ، ودر پيشگاه أو ، به سجده مىپردازند ، كه از ديگرى ساخته نيست ، أمير المؤمنين ( ع ) در اين سخنان گهربار خود به فرمايش خداوند متعال اشاره كرده كه مىفرمايد :
« وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَالْأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً . »
« 23 »
( 40878 - 40859 )
ويعفّر له خدّا ووجها ،
سجده كردن وصورت بر خاك گذاشتن كه در سخن امام ( ع ) مىباشد ، براي مخلوقاتى كه داراى چهرهء مادّى وصورت ظاهر باشند ، حقيقي وبدون توجيه است ، اما براي آنهايى كه بدين گونه نيستند وسجده كردن برايشان صدق نمىكند ، اين أمور مجازى خواهد بود ، سجده ، استعاره است از خضوع خاصّ هر موجودى ، وواژههاى تعفير وخدّ ووجه ، ترشيحهاى اين استعاره مىباشند اگر چه در مورد أخير هم مىتوان سجده را حقيقي دانست زيرا در كتابهاى لغت ، سجود به معناى خضوع نيز آورده است ، وبا توجه به آنچه گفتيم لفظ اعطاء القياد وصفتهاى رهبة وخوفا در قسمت دوم استعاره است ، ودو كلمهء آخر كه منصوبند ، مفعول له مىباشند .
( 40900 - 40879 )
فالطّير مسخّرة لامره ،
پرندگان مسخّر فرمان حق تعالى مىباشند ، چنان كه خداوند متعال در قرآن مجيد مىفرمايد :
« أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّراتٍ فِي جَوِّ السَّماءِ ، ما يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ . . . »
« 24 » مسخّر خدا ، يعنى تحت تصرف وى مىباشند ، وتصرف خداوند در
هامش
( 23 ) سوره رعد ( 13 ) بخشي از آية ( 14 ) ، يعنى : تمام ساكنان آسمانها وزمين با ميل واشتياق يا جبر واكراه پيوسته در برابر عظمت بارى تعالى در حالت سجدهاند .
( 24 ) سوره نحل ( 16 ) آية ( 10 ) ، يعنى : آيا پرندگان را نمىنگرند كه در جوّ آسمان مسخّر فرمان حق تعالى هستند وبجز خدا آنها را نگهبانى نيست .