عدل الهى در جهان آخرت به منظور اين كه شنونده را بر آن دارد كه اعمال خود را بر طبق حق وعدل قرار دهد ، ودر رفتارش روش پيامبران واولياى خدا را سر مشق قرار دهد تا در قيامت سند زنده ودليل روشنى داشته باشد به اين مطلب توجه داده است كه در رستاخيز وروز حساب بسيارى از پاسخها واستدلالها باطل وعذرهاى فراوانى ناموجّه ومردود است واين كه پس از بيان حال سعادتمندان در آخرت ومعرفى آنان كه به دنيا بىاعتنا واز آن گريزان بودهاند به ذكر صحنههاى وحشتزاى آخرت پرداخته به اين سبب است كه شنونده را وأدار كند تا براي رسيدن به سعادتى جاويدان به آنان اقتدا كند ، به دنيا بىاعتنا باشد وبه آن دل خوش نكند ودر پايان انسان را راهنمايى مىكند تا در اعمالش روش نيكو در پيش گيرد كه در قيامت عذرش پذيرفته ودليلش قانع كننده باشد وبراي اين كار دستور جامع بيان فرموده است :
1 - شايستهترين ومعقولترين كارها را برگزيند وانجام دهد 2 - تشريفات دنيا وكالاهاى آن نابود شدني است پس بايد كمالات اخروى را برگزيند كه باقي وجاويدان است ومكرّرا چگونگى اين برگزيدن را توضيح دادهايم .
3 - خود را آمادهء سفر به سوى خداوند كند واين امر ، جز با رياضتى كه از عبادت وزهد وبىاعتنايى به دنيا بر مىخيزد ، امكانپذير نيست .
4 - اين كه به درخشش نجات بنگرد يعنى پس از زهد حقيقي وعبادت واقعي كه نفس سركش امّاره را درهم مىشكند وجههء معنوي وانديشهء خويش را به خداوند متوجه كند تا درخشندگيهاى نور الهى را حسّ كرده وبارقههاى اميد نجات را مشاهده كند ودرهاى سلامت را بر روى خود باز ببيند ، چنان كه در دو فصل قبل در خطبهء 211 صفحه 54 به اين معنى اشاره فرموده است : وتدافعته الأبواب إلى باب السلامة در بارهء سالكى كه راههاى رياضت در بهشت را
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 151
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص١٥١