در آخر مصراع دوّم واقع شده باشد ، مانند گفتهء أبى تمّام :
ولم يحفظ مضاع المجدشى * من الأشياء كالمال المضاع « 30 »
شاهد بر سر دو كلمهء مضاع در مصرع اوّل ودوّم است كه هم در صورت وهم در معنى يكى هستند .
6 - از نظر صورت متّحد ولى از نظر معنى مختلف باشند مانند بعضي كه گفتهاند :
لا كان انسان يتمّ صائدا * صيد المها فاصطاده انسانها « 31 »
شاهد در دو كلمهء انسان كه در مصراع اوّل به معناى انسان ودر مصراع دوّم به معناى مردمك چشم است .
7 - دو لفظ از نظر معنى متّحد ولى از نظر صورت مختلف باشند مانند شعر امرئ القيس :
إذ المرء لم يخزن عليه لسانه * فليس على شيء سواه بخزّان « 32 »
8 - دو لفظ در آخر مصرع أول وآخر مصرع دوم قرار داشته واز نظر صورت ومعنى متحد باشند مثل شعر أبى تمام
ومن كان بالبيض الكواعب مغرما * فما زلت بالبيض الغواضب مغرما « 33 »
9 - مانند مورد قبل جز اين كه در صورت ودر معنى مختلف است مانند شعر حريرى :
فمشعوف بآيات المثاني * ومفتون برنّات المثاني « 34 »
هامش
( 30 ) آن كه عظمت وبزرگوارى را تباه كرد در حقيقت هيچ چيز را حفظ نكرد مانند مال تباه شده .
( 31 ) كسى نيست كه به شكار گاو وحشى بپردازد مگر اين كه خود گرفتار چشمان سياه آن شود .
( 32 ) اگر انسان اختيار زبانش را نداشته باشد اختيار هيچ چيزش را نخواهد داشت .
( 33 ) هر كسى به دختران سفيد نو رسيده حرص مىورزد ، ولى من هميشه در به كار بردن شمشيرهاى برنده حريصم .
( 34 ) بعضي به شنيدن آيات قرآن خوشحالند وبعضي دلباختهء ساز وآوازند .