فاطميان يعنى نزاريه و مستعلويه « 1 » در همين دوران پديد آمده و جامعه از نظر مذهبى دچار شكاف و اختلافى عظيم گرديده بود « 2 » .
سلجوقيان
نزديك به سى سال پيش از آغاز جنگهاى صليبى آلب ارسلان - سلجوقى ( 455 - 465 ) سپاه امپراتورى روم را در نبرد مشهور ملاذگرد شكست داده و خود او را به اسارت در آورده بود .
اين پيروزى از سويى موجب به لرزه در آمدن پايههاى امپراتورى بيزانس گرديد و از سوى ديگر فاطميان حاكم بر مصر را در موضع ضعف قرار داد . به اعتقاد برخى از مورخان يكى از علل آغاز جنگهاى صليبى نيز همين - شكست روميان در مقابل آلب ارسلان بوده است « 3 » .
اما جنگهاى صليبى در دورانى روى داد كه عصر سلاجقهء بزرگ پايان يافته و خاندان سلجوقى گرفتار نزاعها و كشمكشهاى داخلى گشته بودند ؛ و اين امر براى مسيحيان فرصتى طلايى براى حمله پديد آورده بود . امير على هندى در اين باره مىنويسد :
حقيقتاً دنياى مسيحيت براى حمله به آسيا موقعى بهتر از اين نمىتوانست به دست بياورد و انتخاب موقع يا تعيين وقت معلوم نيست كه پيش بينى شده بود و يا بر سبيل تصادف و اتفاق بوده است . ملوك الطوايفى اساس امپراتورى سلجوق را بر انداخته عيناً همان طورى كه كارولنژيها « 4 »
) snaigniloraC (
را از بين برد . ارسلان آسياى صغير را به عَمّش سليمان بخشيد و همين طور ملكشاه سوريه را به برادرش تتوش و گذار نمود و اين دو تن شاهزاده تفوق و سيادت سلطان را اعتراف داشته از وى اطاعت مىنمودند . علاوه بر اين دو كشور بين النهرين ،
هامش
( 1 ) . نزاريه فرقهاى از مذهب اسماعيليه است كه پس از مستنصر ، هشتمين خليفه فاطمى مصر ، امامت و خلافت را حقپسر بزرگترش ، نزار ، مىشمارند ؛ و در مقابل مستعلويه ، پس از مستنصر ، پسرش مستعلى را امام مىخوانند . ( دايرةالمعارف فارسى ) .
( 2 ) . تاريخ سياسى اسلام ، ج 4 ، ص 268 - 279 .
( 3 ) . تاريخ الاسلام ، ج 4 ، ص 44 ؛ الايام الحاسمه فى الحروب الصليبيه ، ص 19 - 34 ؛ نيز ر . ك . ما چگونه ما شديم ، زيبا كلام ، صادق ، انتشارات روزنه ، تهران ، 1375 ، ص 301 - 303 .
( 4 ) . كارولنژيها سلسلهاى از فرمانروايان فرانكى كه در قرن هفتم ميلادى به وسيلهء بين دولاند ، كه به عنوان كاخبان ازجانب داگوبر يكم در اوستراسيا فرمانروايى داشت تأسيس شد . ( دايرة المعارف فارسى ؛ موسوعة المورد ، ج 2 ، ص 177 ) .