تهاجمى داشت و مبلغان مسيحى در درون سرزمينهاى اسلامى ، به ويژه نسلهاى جوان را در معرض تبليغات خويش قرار دادند .
اما گويا تجربههاى پيشين به آنها آموخته بود كه با وارد شدن از در خصومت راه به جايى نمىتوان برد و از اين رو ، اين بار جامه خيرخواهى به تن كردند و از راه ساختن مدرسه و بيمارستان به طور غير مستقيم در كشورهاى اسلامى سرگرم تبليغ گشتند . با توجه به شرايط اقتصادى بدى كه بر ممالك اسلامى حكمفرما بود ، مبلغان مسيحى در پوشش پزشك و معلم سراغ بيماران و بيسوادان رفتند و با سوء استفاده از فقر مردم به تبليغ دين مسيح پرداختند . گرچه اين شيوه نسبت به روشهاى خصومتآميز گذشته مناسبتر بود ، ولى هميشه نيز نتايج دلخواه مبشران را به بار نمىآورد ؛ چنانكه ديدر پولادر - وزير مختار و نيز سفير انگلستان در ايران - گفته است :
مسلمانان مىتوانند عمليات تبشيرى را در فرهنگ و بهدارى تحمل كنند ، ولى از شنيدن تبليغات دينى ناراحتند و حاضر نيستند آن را بشنوند « 1 » .
به موازات فعاليتهاى تبليغى مبشران كه آشكارا در حال انجام بود ، فعاليتهاى ديگرى نيز هدف « تخريب اسلام از درون » را دنبال مىكرد ، تلاشهايى كه به وسيله دستگاههاى جاسوسى استعمارگران مسيحى در كشورهاى اسلامى صورت مىگرفت . به اين ترتيب كه سرزمينها و ملتهاى اسلامى را به طور همه جانبه مورد مطالعه قرار دادند و نقاط ضعف و قدرت جوامع مسلمانان را در ابعاد گوناگون مشخص كردند و در يك جمعبندى كلى به اين نتيجه رسيدند كه مسلمانان بايد از نظر فرهنگى و اجتماعى عقب نگه داشته شوند و از نظر دينى و سياسى دستخوش پراكندگى و تفرقه گردند .
مجموعه راهكارهاى كه براى نيل به اين هدف تدارك ديده شد ، در كتابى زير عنوان چگونه اسلام را نابود كنيم « 2 » تدوين گرديد . در اين كتاب نقاط ضعف و قوت مسلمانان مشخص گرديد و
هامش
( 1 ) . نقش كلسيا در ممالك اسلامى ، ص 50 ، براى آگاهى بيشتر در بارهء تلقى كليسا از حرفهء پزشكى مبشران ر . ك . ص 61 - 70 هماه مأخذ .
( 2 ) . چنان كه از نوشتهء همفر بر مىآيد در وزارت خارجهء انگلستان براى پنج تن از علماى بزرگ كشورهاى اسلامى ، پنجبدل انتخاب و آنان را مطابق انديشههاى آن عالمان تربيت كرده بودند . سپس سؤالهايى را از هر دو گروه اصلى و بدلى مىپرسيدند و پاسخها را مقايسه مىكردند . حاصل اين كار در كتابى با نام ياد شده ثبت و در وزارت خارجه نگهدارى مىشد . وجود بدلها در تصميم گيريها بسيار مؤثر بود . ( ر . ك . خاطرات مستر همفر ، ص 119 - 128 ) .