جزء اثبات كرده است ، و كسى كه براى خدا جزء اثبات كند ، او را نشناخته است .
3 . توحيد در خالقيت و ربوبيت : مقصود از توحيد در خالقيت و ربوبيت اين است كه آفريدگار و پروردگار كسى جز خداوند نيست . و خداوند در آفرينش و تدبر جهان شريك و انبازى ندارد . و اگرچه نظام جهان آفرينش ، براساس علل و اسباب استوار است ، ولى علل و اسباب ( اعم از طبيعى و ماوراء طبيعى ) هيچگونه استقلالى ندارند . و به مشيت و حول و قوهى الهى تأثير مىگذارند . اين مطلب مفاد دو دسته از آيات قرآن كريم است . يك دسته ، آياتى كه خالقيت و ربوبيت را مخصوص خداوند مىداند . و دستهى ديگر آياتى كه آثار و افعال ويژهاى را به موجودات طبيعى و ماوراء طبيعى و از جمله به انسان ، نسبت داده شده است .
چنانكه در دستهى ديگرى از آيات يك فعل هم بر خداوند نسبت داده شده است ، و هم به موجودات ديگر . مانند گرفتن جانها هنگام مرگ كه هم به خداوند نسبت داده شده است
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها
« 1 » و هم به ملك الموت
قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ
« 2 » و هم به فرشتگان الهى
تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا
« 3 » .
4 - توحيد در عبادت : كسى جز خداوند شايستهى عبادت نيست . عبادت عبارت است از خضوع در برابر موجودى با اين اعتقاد كه آن موجود داراى مقام الوهيت است . يعنى در ذات يا صفات و افعال خود از استقلال وجودى برخوردار
هامش
( 1 ) . زمر / 42 .
( 2 ) . انعام / 61 .
( 3 ) . سجده / 11 .