اين بندهء درگاه جهان پناه مرقوم فرمودهاند . »
همهء اين نامهها به خط ناصر الدين شاه نيست بلكه گاهى گزارشها و عرض حالهايى است كه به نظر وى رسيده و در حاشيهء آنها شاه دستورهايى به نظام الملك داده است . اين نامههاى نخستين كمترست ولى براى مطالعهء اوضاع داخلى و شيوهء ادارى مملكت در آن روزگار و روشن شدن برخى نكات سودمند مىنمايد .
مجموعهء منظور همراه مجلدى ديگر كه ترجمهء متن نامهها به زبان انگليسى است در سال 1937 از طرف وزارت امور خارجهء انگلستان به موزهء بريتانيا اهداء شده .
ترجمهء مجموعه بتوسط
A . C . Trott
كه از سال 1931 تا 1937 م ( - 1350 تا 1356 ه . ) دبير سفارت انگليس در تهران بوده ، با كمك منشيان سفارت ، صورت گرفته است . مترجم ، نامهها و يادداشتهاى ناصر الدين شاه و دستورهاى او را كه در حاشيهء نامهها و عرض حالهاست بطور كامل ترجمه كرده ولى به ترجمهء خلاصهء آنچه به خط ديگران است اكتفا نموده است . جلد دوم ، يعنى ترجمهء مجموعه به انگليسى ، مقدمهاى نيز دارد كه در معرفى گردآورندهء نامهها و ارزش و اهميت آنهاست و در آن در باب نكات مذكور در فوق بشرح بحث شده . درين مقدمه مىخوانيم كه مجموعهء مزبور در بهار سال 1932 بتوسط يكى از افراد خانوادهء نظام الملك براى فروش به سفارت انگليس در تهران عرضه شده و به پنجاه تومان به فروش رسيده است ! افسوس كه اينگونه معاملهها هنوز نيز از ميان نرفته است .
* * * آنچه اينك ازين مجموعه به عرض خوانندگان محترم مىرسد نامهاى است به خط ناصر الدين شاه كه در صفحهء 23 آ قرار گرفته و متن آن به قرار زير است :
« جناب صدر اعظم اولا انشا الله ( كذا ) احوال شما خوب است ثانيا شكلى امروز كشيديم چون بسيار شبيد بود براى شما فرستادم . ثانيا ( ظ . ثالثا ) حالا گفتند كه پلنگى در كوه نمودار شده است شما را بسر خودم قسم مىدهم كه مانع نشويد كه پلنگ را من خودم نزنم بسيار حيف است پيرارسال زحمت بسيار براى زدن پلنگ كشيديم پلنگى پيدا نشد . شما البته بآدم خودتان بگوئيد كه خود همراه كلب حسين خان برود كوه و حكما جاى پلنگ را نشان بدهد كه انشا الله بعد از اطمينان ما برويم و پلنگ را بزنيم بسياربسيار شوق دارم كه پلنگ را بزنم البته شما دريغ نداشته باشيد .
يك پلنگ بزنم عوض هزار كبك است البته بآدمتان بگوئيد كه كلب حسين خان را راهنمايى كند شما از من خاطر جمع باشيد بفضل خدا اگر هزار شير باشد شكار خواهم كرد » .
در صفحهء بعد يعنى پشت ورق 23 تصويرى است كه با مداد نقاشى شده و همان شكلى است كه ناصر الدين شاه در نامهء خويش بدان اشاره كرده و راجع به صاحب تصوير در كنار آن به خط خود نوشته است : « صورت ميرزا على پيشخدمت . . . ؟