بهمدستى پرداخت .
آغاز جنگ با صمد خان
صمد خان كه روز پنجشنبه هفدهم ديماه ( 14 ذى الحجه ) بسردرود رسيده در آنجا استوار گشت ، با همه سرما و زمستان بيش از يك هفته بآسودگى نپرداخته ، پنجشنبه ديگر جنگ آغاز كرد ، و تا سه روز در ميانه رزم و پيكار ميرفت . چون داستان اين جنگها را روزنامه انجمن نوشته و ما آگاهى يا يادداشت ديگرى در دست نميداريم كوتاه شده آن نوشته را در اينجا ميآوريم :
« روز پنجشنبه ( 14 ذى الحجه ) چهارصد تن از سواران ناگهان به لاله كه در نيم فرسخى سوى غربى شهر است تاخت آوردند و پس از خوردن گوشمال سختى از دست مجاهدان راه گريز را پيش گرفته بسردرود بازگشتند .
روز آدينه شش تن از دسته داشناقساقان ارمنى بسركردگى فدايى بنام گرى كه بتازگى از قفقاز رسيدهاند براى ديدن سنگرهاى سوى خطيب بدانجا رفته بودند ، و چون بر پشتهاى كه به اخمه قيه « 1 » نگرانست بالا ميروند و بآنسو نگاه ميكنند ، سواران دولتى را مى - بينند كه در آن ديه انبوه شدهاند . از آنسوى سواران اينان را ديده نزديك بپانصد تن ركاب كشيده جلو ريز بر اينان ميتازند . بهادران فدايى از اسب پايين آمده با همه اندكى بجنگ مىايستند و دشمن را آتش گرفته چندان چابكى ميكنند كه سواران دست و پا گم ميكنند . در اينميان مجاهدان آگاهى يافته از چند سو بشليك ميپردازند . سواران چاره جز گريز نديده رو برمىگردانند . چند تنى از ايشان كشته شده ديگران خود را بسرد - رود ميرسانند . شماره كشتگان ايشان دانسته نيست . ولى از فداييان ارمنى يكى زخم سبكى برداشته است .
همانا اين دو شكست بخودخواهى صمد خان برميخورد كه روز شنبه همه نيروى خود را به كار انداخته نزديك نيمروز از سوى اخمدقيه بتاخت ميپردازد . مجاهدان آگاه شده بجلوگيرى برميخيزند و يكساعت پس از نيمروز جنگ بس بزرگ ميگردد و خود سردار سوار شده برزمگاه ميشتابد .
فداييان داشناقساقان و سوسيال ديموكرات از ارمنى و گرجى همگى همراه او ميروند و نيز حاجى پيشنماز سلماسى و بلال آقا كهنه شهرى كه اين روزها به تبريز آمده - بودند روانه ميگردند . نخست بار بود كه جنگ بآيين « نظام » كرده ميشد . همه دستهها زير فرمان سردار ميبودند ولى سركردگان از بزرگ و كوچك هر يكى در جاى خود كار ميكردند . مجاهدان سواره هم پياده شده در صف جنگ ميكردند . سه ساعت درست پيكار به سختى برپا و هر دو سوى ايستادگى ميكردند . ولى يكساعت بغروب دولتيان سستى نشان دادند و پيدا بود پايشان از جا دررفته . مجاهدان بيكبار بيرون تاختند و جنگكنان آنان
هامش
( 1 ) ديهى است در غرب تبريز در آنسوى خطيب