احزاب به پيشگاه پيامبر صلى الله عليه و آله شفاعت كرد . همانا كه در اين موضوع ، براى صاحبان خرد ، عبرت است . »
ابن ابى الحديد در شرح اين جملات مىگويد : « منظور ابو مسلم از كلمهء « اسدى » عبداللّه زبير و « آن كس كه نامش را نمىدانستيد و خاندانش را نمىشناختيد » خود او است ؛ زيرا نسب ابومسلم معلوم نبود و دربارهء او اختلاف است كه آيا او از بردگان آزادشده است يا از عرب . منظور از « بيعت عقبه » نيز بيعت هفتاد تن از انصار در مكّه با پيامبر و مقصود از « نيقالعقاب » روز فتح مكّه است كه عبّاس در آن روز ، در مورد ابوسفيان و مردم مكّه نزد پيامبر صلى الله عليه و آله شفاعت كرد و پيامبر آنان را بخشيد . « 1 »
سخن پايانى
اين اثر ، پس از يك سال بررسى و تحقيق ، به يارى پروردگار و استمداد از ارواح طيّبهء شهداى اسلام ، به خصوص شهداى عاليقدر عاشورا ، با استناد به متون اوّليه و معتبر تاريخ اسلام به پايان رسيد .
هدف از اين تحقيق اثبات اين حقيقت تاريخى بود كه قيام عاشورا مبدأ تحوّل و حركت و جنبشهاى بزرگى بر ضدّ غاصبان خلافت و حكومتهاى جور گرديد و مهمترين عامل سقوط امپراتورى امويان خون امام حسين عليه السلام و شهداى اهل بيت و فداكارىها و از جان گذشتگىهاى
هامش
( 1 ) - شرح نهجالبلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 7 ، ص 162 . توضيح آن كه ابومسلم ، اين مرد مزوّر و چاپلوس به مقتضاى سياست روز ، سخن مىگفت و مصلحت نديد كه نامى از ابوطالب ، حامى بزرگ پيامبر صلى الله عليه و آله ، و يا از جهاد و فداكارى اميرالمؤمنين در جنگهاى پيامبر صلى الله عليه و آله ببرد . سزاى او هم آن شد كه اندكى پس از همين سخنرانى ، پاداش خود را با شمشير دژخيمان منصور عبّاسى دريافت كرد و كشته شد كه اين خود مايهء عبرت است .