مسلمانان با مشركان بوده است . زائر احد پيش از رسيدن به مقبرة الشهداء ، اين قبرستان را در سمت چپ خود مىديد . گفتهاند كه شمارى از شهداى احد در آن مدفون بودهاند . « 1 » از آنجا كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : هر كسى را در هر كجا شهيد شده است دفن كنيد ، احتمال مىرود كه شمارى از شهداى احد در آنجا دفن شده باشند . اما شاهد مورد نظر گفته سنگ قبرى در آنجا وجود نداشته است .
مسجد حمزه
مسجدى با نام « مسجد حمزه » در شرق مقبرة الشهدا بر سرِ پا است كه دست كم مىتوان گفت كه آن ، مسجد ثنايا نيست ؛ زيرا طبق اشارهء حسامالسلطنه ، مسجد ثنايا در شمال مقبرة الشهدا ، به پانصد قدم بوده است . احتمالًا مسجد حمزه جايى ساخته شده كه زمانى گنبدى داشته و به عنوان مشهد حمزه معروف بوده است . حسامالسلطنه آن را ديده ، اما زيارت نكرده است . گفتنى است اگر مشهد حمزه همان باشد كه اكنون مسجد حمزه است ، بايد به يقين گفت كه مشهد حمزه در آنجا نبوده است ؛ زيرا نبرد در محل مقبره به سمت غرب و در واقع در غرب جبل رمات رخ داده است .
على حافظ مىگويد : استاد محمد احمد باشميل ، در كتاب غزوهء احدش چنين تصور كرده است كه معركهء احد در شرق كوه رمات بوده . همينطور محمد شيث خطاب در « الرسول القائد » و محمد حسين هيكل درگيرى را در شرق كوه رمات دانستهاند . اما استاد عبدالقدوس انصارى با هيكل به مناقشه برخاست و هيكل در كتاب « فى منزل الوحى » از آن عقيدهء خود برگشت و نوشت كه جنگ در غرب كوه رمات بوده است . « 2 »
بنابر اين به نظر مىرسد منشأ خطاى اين افراد همين بوده است كه محل قبلى مسجد حمزه را كه به نام مشهد حمزه شهرت داشته ، محل شهادت حمزه و در واقع محل نبرد او دانستهاند .
هامش
( 1 ) . سفرنامه مكه ، حسام السلطنه ، ص 154 ( سال 1297 ق . )
( 2 ) . فصول من تاريخ المدينه المنوره ، صص 196 و 197