مسجد الثنايا
مسجد ثنايا ، كه به نام مبارك دندانهاى شكستهء پيامبر صلى الله عليه و آله در غزوهء احد است ، مسجد ديگرى است كه در دامنهء كوه احد و پيش از شِعب واقع شده و در فاصلهء پانصد قدمى مقبرة الشهدا بوده است . حسام السلطنه مىگويد : مسجد الثنايا . . . داراى صحن كوچك و گنبدى است ، به درون آن رفته ، در محرابش دو ركعت نماز خوانديم و اين مسجد بالاتر از بقعهء حمزه ، در شمال آن واقع است . « 1 » اين مسجد در محلى ساخته شده كه عتبةبن ابى وقّاص دندان مبارك رسول خدا صلى الله عليه و آله را شكست . اكنون مسجدى بالاتر از مقبرهء حمزه ، در ابتداى محلهء احد - كه امتداد محله در داخل شعب است - وجود دارد . به نظر مىرسد همان مسجد ثنايا باشد . با اين حال ، پس از تخريب اين مسجد بعيد است كه كسى جرأت بازسازى آن را يافته باشد . بنابر اين ، بايد گفت مسجد ياد شده از ميان رفته است .
ميرزا محمد مهندس در سال 1294 نوشته است : به فاصلهء سه ربع ساعت از مدينه ، مرقد حضرت حمزه سيد الشهدا . . . است و در شمالش به بُعد پانصد قدم ، تقريباً محل صدمه خوردن دندان مبارك حضرت رسولاللَّه . . . و در هشتصد و شانزده قدمى مقبرهء حضرت حمزه ، در انتهاى درّه مسجدى است كه حضرت رسول اللَّه در روز احد در حالت جراحت و به تنهايى در اين مكانى كه مسجد است نماز خواندهاند و حضرت صادق به عقبةبن خالد فرمودند كه در اين مسجد نماز بخوان . « 2 »
سخن امام صادق عليه السلام چنين است : « فَإِذَا قَضَيْتَ هَذَا الْجَانِبَ أَتَيْتَ جَانِبَ أُحُدٍ فَبَدَأْتَ بِالْمَسْجِدِ الَّذِي دُونَ الْحَرَّةِ فَصَلَّيْتَ فِيهِ ثُمَّ مَرَرْتَ بِقَبْرِ حَمْزَةَ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَسَلَّمْتَ عَلَيْهِ ثُمَّ مَرَرْتَ بِقُبُورِ الشُّهَدَاءِ فَقُمْتَ عِنْدَهُمْ فَقُلْتَ السَّلامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ الدِّيَارِ أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَ إِنَّا بِكُمْ لاحِقُونَ ثُمَّ تَأْتِي الْمَسْجِدَ الَّذِي كَانَ فِي الْمَكَانِ الْوَاسِعِ إِلَى جَنْبِ
هامش
( 1 ) سفر نامهء مكه ، حسام السلطنه ، ص 154
( 2 ) به سوى امالقرى ، « الوجيزه فى تعريف المدينه » ص 319