مسجد العمره
مسجدى با نام « مسجد العرفات » يا « مسجدالعمره » در طرف قبلهء مسجد قبا بوده و نامگذارى آن به مسجد عرفات را از آن روى دانستهاند كه زمانى در روز عرفه رسول خدا صلى الله عليه و آله در اينجا ايستاده بود و زمين آنچنان صاف شد كه حضرت از آنجا مردمانى را كه در عرفات وقوف كرده بودند ، ديد .
ابن جُبَير در سفرنامهاش از آن مسجد ياد كرده و گفته است : در انتهاى قريهء قبا تلّى است كه مشرف به عرفات است . او افزوده است : از همانجا وارد دار الصفه مىشوند ؛ جايى كه وقتى عمار و دوستانش وارد مدينه شدند ، در آنجا بودند .
خيّارى نوشته است : در حال حاضر مسجد مزبور در پشت مدرسهء قباالسعوديه است ، اما مصحح در پاورقى نوشته است كه اين محل داخل ميدانى شده و در سمت قبلهء مسجد قبا است . « 1 »
مسجد عتبان بن مالك
درقبا مسجدىبوده با نام « مسجدعُتْبان بن مالك » كه در يكى دو قرن گذشته از ميان رفته است . عتبان كه از نُقَباى انصار بود ، از رسول خدا صلى الله عليه و آله خواست تا به منزل وى بيايد و نمازى در آنجا بخواند تا محل نماز آن حضرت را مصلّاى خود قرار دهد ؛ چرا كه گاه سيلمىآيد وميان او و مسجد فاصله مىاندازد . حضرت بهخانهء او رفتند و مصلّايى برايش معين كردند و در آنجا نماز گزاردند . به همين دليل ، منزل عتبان به صورت مسجد درآمد .
محل منزل عتبان در شمال مسجد جمعه بوده و بر اساس گفتهء عباسى ، اين مسجد در سال 1036 ق . بازسازى شده است ، اما اكنون اثرى از آن به چشم نمىخورد . « 2 »
محمد الياس عبدالغنى معتقد است : به نظر مىرسد مسجدى كه برابر مسجد جمعه
هامش
( 1 ) . تاريخ المعالم المدينة المنوره ، ص 125 و 126
( 2 ) . تاريخ المعالم المدينة المنوره ، ص 155