مسجد بر فراز تلّى است در قبا ، در پشت مخازن آب چاه زرقاء . همانجا گفته شده كه اين مسجد هنوز باقى است . ساختمانى است بدون سقف ، در كنار مستودعات غسّان در قبا ، در جنوب غربى مسجد قبا . در حاشيهء غربى آن هم بناى مصبح و ثنية الوداع است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله در آنجا مورد استقبال قرار گرفت . « 1 » اين جز ثنيّة الوداعى است كه در غرب مسجد النبى و در مسير شمال غرب مدينه قرار داشته است .
برخى ديگر ، مسجدى را كه در حال حاضر به نام « مسجد الصبح » ناميده مىشود و در قبا قرار دارد ، همان مسجد مصبح مىدانند كه به اين صورت تغيير نام داده است . اين مسجد در جنوب مسجد قبا ، در فاصلهء يك كيلومترى آن ، در پشت « خزانات مصلحة المياه و الصرف الصحى » قرار دارد .
ديوارهاى مسجد يك مترى ، بدون سقف و در مجموع در حدود بيست متر مربع مىباشد كه فرشهايى نيز در آن پهن شده و محلى هم به عنوان محراب در آن مشخص شده است .
مسجد التوبه
منطقه عُصْبه در غرب مسجد قبا و از آبادترين مناطق اين ناحيه است . زمانى كه مهاجران نخست به مدينه آمدند ، شمارى از آنان در اين محل استقرار يافتند كه سالم مولى - خدمتكار - حذيفه براى آنان نماز مىخواند . عباسى نوشته كه او جاى مسجد را در نزديك بئر هجيم يافته است . « 2 » خيّارى نوشته است كه مسجد مزبور داخل باغ شيخ ابراهيم تركى مهندس مكانيك است كه در اداره عين الزرقاء مشغول كار است . در كتاب خيّارى ، تصويرى از بناى مخروبهء مسجد التوبه چاپ شده است . « 3 »
محمد الياس عبدالغنى هم نوشته است كه محل مسجد ، در غرب مسجد قبا ، دست
هامش
( 1 ) . تاريخ المعالم المدينة المنوره ، ص 125
( 2 ) . عمدة الأخبار ، ص 202
( 3 ) . تاريخ المعالم المدينة المنوره ، ص 150