درسمتقبلهآن ، خانهء سعدبن خيثمه و كلثوم بن هدم و چاه اريس در برابر آن قرار دارد . « 1 »
چاه اريس
اريس در لغتِ اهلِ شام به معناى فلاح است . چاه مزبور را « بئر اريس » ، « بئر خاتم » و « بئرالنبى » هم خواندهاند . اين چاه تا جايى كه به آب برسد ، پله داشته است . از اين چاه دهها بار در مصادر تاريخى و حديثى ياد شده است . عمدهترين آنها اشاره به جريان افتادن خاتم رسول خدا صلى الله عليه و آله در زمان عثمان و توسط وى در آن چاه است . پس از آن بود كه هر چه مسلمانان در چاه كاوش كردند ، خاتم را نيافتند . محلّ آن در غرب مسجد قبا بوده و تا پيش از بازسازى مسجد در چند سال اخير ، محل آن كاملًا مشخص بوده است .
در حال حاضر ، حوض و آبشارى در كنار مسجد قبا ، در ضلع غربىِ آن وجود دارد و بر اساس گفتهء يكى از شاهدان كه پيش از خرابى آن را ديده بود ، به احتمال بسيار قوى در همان محل چاه بنا شده است . در امتداد آن خيابان ، و باز در آن سوى خيابان نخلستان است . آگاهىهاى داده شده نشان مىدهد كه چاه مزبور فاصلهء بسيار اندكى از مسجد قبا داشته است . پيش از خرابى ، قبهء بسيار كوچكى نيز بر روى چاه بوده است .
مسجد بنات بنى النجار
در شمال مسجد جمعه ، در فاصلهء تقريبىِ صد مترى ، مسجد كوچكى با مساحت تقريبىِ دوازده متر مربع بدون سقف تا سال 1373 شمسى وجود داشت . اين مسجد از مساجد قديمى مدينه بوده و چنين شايع بود كه دختران بنىنجار در اينجا ايستادند و وقتى رسول خدا صلى الله عليه و آله وارد قبا شد ، سرود « طَلَعَ الْبَدْرُ عَلَينا » را خواندند .
بر اساس مشاهدات شخصىِ نگارنده ، مسجد مزبور - كه به نوشته استاد عبدالعزيز
هامش
( 1 ) . التحفة اللطيفه ، ص 70