ديوار شمالى به سمت شرق ، و در انتهاى ديوار شمالى خانهء فاطمهء زهرا عليها السلام ، محراب تهجد قرار دارد . كسى كه در اين محراب بايستد ، سمت چپ او باب جبرئيل و سمت راست او مقام جبرئيل است .
اين نقطه ، در زمان پيامبر ، خارج از مسجد بوده و به اين ترتيب روشن مىشود كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله كه در اينجا اقامهء نماز شب مىكرده و به همين دليل به محراب تهجّد شهرت يافته ، خارج از مسجد نماز شب را مىخوانده است . طبعا اين مربوط به برخى از شبها بوده كه حضرت در دل شب و در تاريكى ، در بيرون مسجد نماز شب را اقامه مىكرده است .
بر اساس برخى نقلها ، رسول خدا صلى الله عليه و آله هر شب ، وقتى همهء مردم به خواب مىرفتند ، در پشت خانهء على عليه السلام حصيرى مىانداخت و نماز شب مىخواند . « 1 »
سعيد بن عبداللَّه بن فضيل مىگويد : من در حالى كه در اينجا مشغول اقامهء نماز بودم ، محمدبن حنفيه را ديدم . از من پرسيد : آيا براى اين نقطه فضيلتى مىشناسى ؟
گفتم : خير . فرمود : « فالْزِمْها ، فإنّها كانَتْ مُصَلّى رَسُول اللَّه صلى الله عليه و آله مِنَ الَّليل » ؛ « 2 » « در آنجا بنشين ، آنجا محلّ نماز شب رسولخدا است . »
مسلمانان در گذر زمان سخت به استوانهاى كه در محل اين محراب بوده و البته نبايد آن را از استوانههاى خود مسجد به حساب آورد ، علاقمند بودهاند و تاكنون نيز براى نماز خواندن در پشت محراب تهجّد ، اجتماع مىكنند .
9 - استوانهء مُخَلَّقه
خَلوق به معناى عطر است و مُخَلّقه به معناى معطّر . پس استوانهء مخلّقه ستونى است كه بر آن عود مىنهادند و آن فضاى مسجد را معطّر مىكرد . اين رسم از زمان مهدى عباسى و توسط همسر او خيزران باب شد و از آن پس ادامه يافت و در حال حاضر ،
هامش
( 1 ) . التعريف ، ص 33
( 2 ) . وفاء الوفا ، ج 2 ، ص 451