كردهاند . مسجد نَمِره در قرن دوم هجرى و در دورهء منصور عباسى بنا شده و پس از آن همواره مورد توجه مورّخان و سفرنامه نويسان بوده است . محتمل است كه مسجد از قرن نخست برپا بوده و به روزگار منصور بازسازى شده باشد . بخشى از اين مسجد در محدودهء شرعى عرفات نيست و به اعتقاد علماى شيعه و سنى ، در زمان وقوف ، كسى حق توقف در آن را ندارد .
مساحت مسجد در عهد مهدى عباسى ، حدود هشت هزار متر مربع بوده و اين نشانهء اهميتى است كه اين مسجد در قرن دوم هجرى براى مسلمانان داشته است . مسجد نمره در سال 559 قمرى به دست جمال الدين اصفهانى وزير بازسازى شد و مساحت آن تا حدود 14400 متر افزايش يافت . گويا اين مسجد در آن زمان ، بدون سقف و رواق بوده است ؛ سپس در روزگار عثمانىها رواقهايى براى آن ساخته شد .
بناى فعلى مسجد در عهد سعودىها ساخته شده و مساحت آن تا پيش از توسعهء فهد به حدود هيجده هزار متر مربع مىرسد . اكنون اين مسجد داراى رواقهاى متعدد و نيز چهار مناره است كه در شرق و غربِ آن بر سرپا است .
مشعرالحرام يا مُزْدَلفه
حُجاج در راه بازگشت از عرفات به سوى مكه ، از وادى مأزَمَيْن مىگذرند كه ميان دو كوه است . « مأزم » به معناى راه تنگ و به عبارت ديگر ، تنگه است ، اين اشاره به دو راه رفت و برگشتِ تنگِ اين ناحيه دارد . حاجى با عبور از اين وادى ، به مزدلفه يا سرزمينِ مشعر الحرام مىرسد و در سوىِ ديگر مشعرالحرام ؛ يعنى سمت منا ، وادى محسِّر قرار دارد « 1 » كه با گذر از آن وادىِ كوچك ، وارد منا مىشود . محدودهء مزدلفه با تابلوهاى بسيار بزرگى معين شده و با جملهء « بداية مزدلفه » يا « نهاية مزدلفه » مىتوان حدود آن را شناخت .
هامش
( 1 ) - در بارهء حدود وادى محسِّر نگاه كنيد به فصلنامهء « ميقات حج » ، ش 3 ، صص 182 - 173