باقىمانده را برداشتند و در انتهاى آن ، درى به بيرون گشودند . اما بخش عمدهاى از كوه صفا همچنان برقرار مانده و زائران براى قرائت قرآن بر آن مىنشينند . طبعا بخشى از آن هم سنگفرش شده و براى سعى ، نياز به بالارفتن بر بخشى از كوه كه آشكار است ، نيست . « 1 »
مقامات چهارگانه در مسجد الحرام
تصويرهاى قديمى مسجد الحرام نشان مىدهد كه در داخل مسجد ، در چهار نقطه ، مقصورههاى كوچكى وجود داشته كه امام جماعت زير آنها مىايستاده و نماز مىخوانده است . در واقع از قرن پنجم هجرى يا بعد از آن ، زمانى كه پيروان اهل سنت هر كدام پشت سر امام خود نماز مىخواندند ، در مسجد الحرام ، چهار مكان براى چهار امام حنفى ، شافعى ، مالكى و حنبلى ايجاد شد كه نماز جماعت را در آنجا مىخواندند و مقلدين امام هر مذهب ، پشت سر امام جماعت مذهب خود نماز مىگزاردند . در نماز مغرب ، همه همزمان نماز را شروع مىكردند ؛ اما در برخى وقتهاى ديگر ، به ترتيب شافعى ، مالكى ، حنبلى و سپس حنفى نماز را اقامه مىكردند . « 2 »
در دورههايى از تاريخ كه شيعيان زيدى بر امور مسجد الحرام مسلط بودند ، امام زيديه نيز نماز را به جماعت مىخوانده است ؛ گفتنى است كه در برخى از دورانها ، مذهب حنبلى ، امامى در مسجد نداشته است .
مقام حنفى ، به دليل رسميت مذهب حنفى براى دولت عثمانى ، از مهمترين مقامها بوده و در برابر ناودان طلا قرار داشته است . مقام شافعى ابتدا در پشت مقام ابراهيم بوده و سپس به بالاى بنايى كه بر فراز زمزم قرار داشت ، انتقال يافته است .
هامش
( 1 ) دربارهء كوه صفا و مروه ، نك : مقالهء « صفا و مروه » از سيدعلى قاضى عسكر در فصلنامهء « ميقات حج » ، ش 9 ، صص 106 - 88
( 2 ) التاريخ القويم ، ج 5 ، ص 328