جناح نيز بيست ستون دارد كه در اصل رومىاند . « 1 » مسجد بزرگ سامرا از بناهاى تاريخى اسلام است كه محراب عميقى در صحن آن قرار دارد و با چند ايوان احاطه شده است . « 2 » مسجد ابنطولون در قاهره نيز ازجمله مساجدى است با ويژگىهاى مساجد كهن بينالنهرين . « 3 »
در فاصله سدههاى نهم و دوازدهم ميلادى ، قلعههاى نظامى بسيارى بهدست مسلمانان بنا شد و در جنگهاى صليبى ، مسيحيان طرحهاى ساختمانى آن را از مسلمانان آموختند . همينطور اروپاييان ساختن كنگرههايى بهنام « ماچيكوليشن » « 4 » را از مسلمانان فراگرفتند . در سده چهاردهم اين كنگرهها در ساختن قصرها و قلعههاى فرانسه و انگليس صورت ديگرى پيدا كرد .
در اسپانيا ، قصرهاى معروف و مهمى مانند قصر الحمراء و الكازار ( القصر ) از نمونههاى معمارى اسلامى پس از قرن سيزدهم ميلادى بهشمار مىآيند . بقاياى كاخ المرابطين در سويلا ( اشبيليه ) و كنيسههاى قديمى در طليطله ، نشان مىدهند كه چگونه از طرف مراكش ، سبك مغربى در اسپانيا گسترش يافت . « 5 »
ساختمان مساجد در قرون وسطى در سبك و طرح ساختمانى ، پيشرفت چشمگيرى كرد و به صور گوناگونى درآمد . نوع گنبدهاى ساراسن ( اسلامى ) نفوذى در گنبدهاى عصر تجدد اروپا نداشته است ؛ اما سبك ساختن منارههاى مسلمانان در سدههاى چهاردهم و پانزدهم در ايتاليا معمول بوده است . همانگونه كه معمارى اسلامى پيشرفت كرد ، هلالهاى مدور و نوكدار نعل اسبى ، نيم دايرهاى و دو مركزى و نوعى هلال به نام ايرانى نيز متداول گرديد . همچنين پنجرههايى معمول شد كه با شيشههاى الوان تزئين مىشد ، درحالىكه در آن زمان استفاده از شيشههاى الوان در اروپا متداول نشده بود . گذشته از تأثير ساختمانهاى سنگى پيش از اسلام ارمنستان و سوريه و معمارىهاى آجرى ايران در ساختمانهاى قرون وسطىاى اروپا ، ساختن هلالهاى نوكدار را بايد از نوآورىهاى مسلمانان دانست .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 263 و 264 .
( 2 ) . توماسواكر آرنولد و آلفرد گيوم ، ميراث اسلام ، ص 217 .
( 3 ) . محمد مددپور ، تجليات حكمت معنوى در هنر اسلامى ، ص 265 و 266 .
( 4 ) .Machicolation، كنگره ديوارمانندى با فواصل باز بوده كه از آنجا با وسايل مختلف با دشمن مىجنگيدهاند .
( 5 ) . محمد مددپور ، تجليات حكمت معنوى در هنر اسلامى ، ص 220 و 221 ؛ ارنست كونل ، هنر اسلامى ، ص 67 و 174 - 165 .