و إن كانت الرقبة على أبيه تطوّعا و قد كان أبوه أمره أن يعتق عنه نسمة فإنّ ولاء المعتق هو ميراث لجميع ولد الميّت من الرجال . قال : و يكون الّذي اشتراه و أعتقه بأمر أبيه كواحد من الورثة إذا لم يكن للمعتق قرابة من المسلمين أحرار يرثونه . قال : و إن كان ابنه الّذي اشترى الرّقبة فأعتقها عن أبيه من ماله بعد موت أبيه تطوّعا منه من غير أن يكون أبوه أمره بذلك ، فإنّ ولاءه و ميراثه للّذي اشتراه من ماله فأعتق عن أبيه إذا لم يكن للمعتق وارث من قرابته .
( 4069 ) 9 - محمّد بن يحيى و غيره ، عن أحمد بن محمّد ، عن محمّد بن عبد الحميد ، عن هشام بن سالم ، عن أبي بصير ، عن أبي جعفر عليه السّلام قال :
قضى أمير المؤمنين عليه السّلام فيمن نكّل بمملوكه أنّه حرّ لا سبيل له عليه سائبة يذهب فيتولّى إلى من أحبّ . فإذا ضمن جريرته فهو يرثه .
شرح
جلب رضاى خداوند مىخواسته بردهاى در راه خدا آزاد كند و لذا اين فرزند خود را مأمور كرده باشد كه از جانب او يك برده آزاد كند ، وابستگى اين برده به صورت ميراث ميان همهء پسران او تقسيم مىشود ؛ و اگر بردهء آزاد شده خويشاوند وارثى نداشته باشد ، اين فرزند در رديف ساير برادرانش قرار مىگيرد و مانند يك تن آنان ارث مىبرد . ابو جعفر گفت : و اگر اين فرزندى كه برده را از مال خود خريده و به نيابت پدرش آزاد كرده است به دلخواه خود و براى تحصيل ثواب و احترام پدر چنين كرده باشد نه آنكه پدر به او دستورى داده باشد ، وابستگى اين برده از آن همين فرزند است ؛ و اگر اين بردهء آزاد شده خويشاوند وارثى نداشته باشد ، ميراث او نيز به همين فرزند خواهد رسيد .
* ( 4069 ) * 9 - در عهد جدم امير المؤمنين - عليه الصلاة و السلام - مردى بردهء خود را معيوب و معلول كرد و امير المؤمنين داورى كرد كه اين برده از قيد بردگى آزاد است و وابستگى او با خواجهاش نيز مقطوع خواهد بود ؛ اين برده با هر كه پيمان مسئوليت امضا كند ، همپيمانش ميراث او را حائز مىشود .