بگيرد ، و ديه انگشت زيادى يك سوم ديه انگشت اصلى است ، و اگر نخواهد قصاص كند بلكه بخواهد ديه بگيرد هم ديه كف دست را مىگيرد و هم ديه انگشت زيادى را ، و اگر دستى كه جانى از او بريده چهار انگشت اصلى و يك انگشت زيادى دارد دست سالم جانى در قصاص قطع نمىشود و مجنى عليه مىتواند چهار انگشت جانى را قطع كند و ديه يك انگشت خود را و ارش جنايت كف دستش را از او بگيرد .
فرع پنجم - اگر جانى از يك انسان اولين بند يك انگشت را و از انسانى ديگر بند وسطى همان انگشت را قطع كرده باشد در صورتى كه صاحب بند اول به گرفتن ديه رضايت ندهد و بخواهد قصاص كند بند اول انگشت جانى را قطع مىكند و سپس صاحب بند وسطى انگشت او را قطع مىنمايد و هر دو به حق خود رسيدهاند ، و اگر صاحب بند وسطى بخواهد قبل از قصاص گرفتن صاحب بند اول قصاص بگيرد به او اجازه نمىدهند و احقاق حق او را تأخير مىاندازند تا معلوم شود صاحب بند اول مىخواهد چه كند ، اگر او نيز مىخواهد قصاص كند اول او بند اول انگشت جانى را قطع مىكند و سپس صاحب بند دوم ، بند دوم او را قطع مىنمايد ، اما اگر او نخواهد قصاص كند بلكه يا بخواهد جانى را عفو كند و يا ديه بگيرد آيا صاحب بند دوم مىتواند قصاص كند و سپس ديه بند اولى او را به او رد كند ؟ و يا اينكه اصلًا حق قصاص ندارد و بايد به گرفتن ديه قناعت كند ؟ دو وجه است كه دومى وجيهتر است حال اگر صاحب بند وسطى قبل از اينكه صاحب بند اول حق خود را بگيرد او عجله كند و بند وسطى انگشت جانى را قطع كند عمل زشتى انجام داده بايد ديه بند اول انگشت جانى را كه زائد بر حق او بود به شخص جانى بدهد و جانى هم بايد ديه بند انگشت آن ديگرى را به وى پرداخت كند .
فرع ششم - اگر جانى دست راست كسى را به طور مثال قطع كند كسى بين دست چپ و راست تميز نمىدهد ، آنگاه دست چپ خود را براى قصاص در اختيار او بگذارد و او دست چپ جانى را قطع كند آيا قصاص از دست راست ساقط مىشود ؟ و يا هنوز به اعتبار خود باقى است ؟ اقوى وجه دوم است و او حق دارد كه دست راست جانى را نيز قطع كند چيزى كه هست اگر اين ترس در بين باشد كه قطع هر دو دست باعث سرايت و هلاكت جانى مىشود بايد صبر كند تا دست چپ جانى بهبودى يابد آن وقت دست راست او را قطع كند ، و به خاطر اينكه مجنىعليه در قصاص از يك دست خود دو دست از جانى هم حكم را مىدانسته و هم موضوع را يعنى چپ و راست دست را تشخيص مىداده و از روى عمد دست چپ خود را در اختيار قرار داده به كل بعيد نيست در جايى هم كه جانى جاهل به موضوع و يا به حكم بوده از مجنى عليه ديهاى طلبكار نشود ، و اگر مجنى عليه به جاى دست راست خود دست چپ جانى را قطع كند با علم به اينكه
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 687
مساهمون: السيد الخميني
ص٦٨٧