برنده مىشود را در دهان او نگذارد ، مثل اينكه مدعى ادعاى خود را به صورت احتمال بيان كرده او به وى بفهماند كه بايد به طور جزم ادعا كنى كه دعوايت مسموع شود ، و يا او ادعا مىكند كه من امانت اين مرد و يا طلبش را دادهام قاضى بگويد تو بايد به كلى منكر امانت و بدهى باشى ، و همچنين براى قاضى جايز نيست به يكى از دو طرف دعوا تلقين كند چگونه حرف بزند كه بر خصم خود غالب آيد ، البته اين در جائى است كه قاضى نداند حق او است و گرنه جايز است ، همانطور كه جايز است به علم خود حكم كند ، البته اين حكم مخصوص قاضى است و اما غير قاضى در صورتى كه بداند دعواى مدعى صحيح است مىتواند او را تلقين كند ، و اما اگر علم دارد كه باطل مىگويد جايز نيست او را تلقين كند ، و در صورتى كه هيچ اطلاعى ندارد نه از صحت و نه از بطلان دعواى او احتياط در ترك تلقين است .
سوم - اگر طرفين يا اطراف نزاع يكى بعد از ديگرى وارد شد حاكم ابتدا سخن آن كس را مىشنود كه اول وارد شده مگر آنكه او راضى به تأخر شود و نوبتش را به ديگرى بدهد ، و در رعايت نوبت فرقى بين شريف و وضيع ، و زن و مرد نيست ، و اگر همه با هم آمدند و يا اگر كسى پس از ديگرى بوده ولى قاضى نمىداند كدام جلوتر بوده و طريقى هم براى اثبات متقدم ندارد و اطراف نزاع هم همه مىخواهند ابتدا به سخن كنند قاضى مىتواند قرعه بياندازد .
چهارم - اگر در حالى كه مدعى دعواى خود را بيان مىكند مدعىعليه سخن او را قطع كند ، قاضى به او گوش نمىدهد تا آنكه مدعىعليه نخست جواب مدعى را بگويد و حكومت تمام شود ، آنگاه مدعىعليه دعواى خود را مطرح كند مگر آنكه وقتى منكر سخن مدعى را قطع كرد رضايت بدهد به اينكه او آغازگر طرح دعوى باشد .
پنجم - اگر هر دو با هم بدون دستور قاضى وارد شوند و يكى از طرف نزاع طرح دعوى نمود او سزاوارتر است كه دعوى او ابتدا شنيده شود ، و اگر هر دو با هم سخن آغاز كردند سخن آن كسى را مىشنود كه در دست راست خصم خود قرار گرفته است ، و اگر اتفاق بيافتد كه مسافر و حاضرى به محكمه درآيند اگر يكى از آن دو عجله ندارد و تأخير او ضررى به حال او ندارد هر دو از نظر استحقاق حرف زدن مساويند ، و گرنه كسى ابتدا مىكند كه اگر نكند ضرر متوجه او مىشود اما در اين تردد است .
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 533
مساهمون: السيد الخميني
ص٥٣٣