عمههاى ميت است بدين قرار كه هر چه باشد آن را به شش قسمت تقسيم مىكنند يك قسمت آن را در صورت انفراد و دو قسمت آن را در صورت تعدد به عموها و عمههاى مادرى مىدهند و عموها و عمههاى آن را در بين خود به طور مساوى تقسيم مىكنند مگر در جايى كه هم عمو باشد و هم عمه كه واجب است احتياط گذشته را رعايت كنند ، و باقيمانده از آن شش قسمت را عموها و عمههاى ابوينى و يا پدرى در بين خود به طور پسر دو سهم و دختر يك سهم تقسيم مىكنند .
مسأله 21 - در موردى كه يك نفر از عموها و عمههاى ابوينى باقى مانده ، مثلًا يك عمه و يا يك عموى ابوينى از ميت باقيمانده است ، عمو و عمههاى پدر تنها ارث نمىبرند ، و همچنين تا زمانى كه يك نفر از صنف دايى و خالههاى ابوينى باقى است دايى و خالههاى پدرى تنها ارث نمىبرد .
در اينجا تذكر چند نكته لازم به نظر مىرسد :
اول - تا زمانى كه يكى از عموها و عمههاى يا دايى و خالههاى ميت موجود باشد اولاد آنها از ميت ارث نمىبرند پس با وجود يك خاله مادرى مثلًا فرزندان عمو و عمه ميت و خالهزادهها و دايىزادههايش به هيچ وجه ارث نمىبرند مگر در يك مورد و آن اين است كه عموى پدرى ميت با پسر عموى ابوينى او باهم وجود داشته باشند كه در خصوص اين مورد ارث را به عمو نمىدهند بلكه به پسر عموى مىدهند البته به شرطى كه با اين فرزند عموى ابوينى عمويى ابوينى و يا عمويى مادرى نباشد و يا عمهاى ابوينى يا پدرى و يا مادرى و نيز دايى و خالهاى ابوينى يا پدرى يا مادرى نباشد ، و تفاوتى نمىكند كه عموى پدرى يك نفر باشد يا چند نفر ، و نيز فرقى بين اينكه پسر عموى ابوينى يك نفر باشد يا چند نفر نيست در چنين مواردى ارث را به پسر عمو مىدهند نه به عمو و نه به پسر عموها و پسر عمهها و دايىها و خالهها . و در اين جا تفاوتى نمىكند كه همسر ميت يعنى شوهر اگر ميت زن است و زوجه اگر ميت مرد است زنده باشد يا نه ، و اين حكم مخصوص اين مورد است و در غير آن جارى نيست . بله اگر وارث ميتى عمهى پدرى او و پسر عموى ابوينى او باشد رعايت احتياط و مصالحه كردن مطلوب است .
دوم - اولاد عموها و عمههاى و دايى و خالهها در صورت نبودن خود آنان و كسى كه در درجه آنان است قائم مقام آنها هستند ، قاعدهى كلى اين است كه هر كس به ميت نزديكتر باشد هر چند به يك سبب ، مقدم است بر كسى كه از او دور تر است هر چند خويشاونديش با ميت به دو سبب باشد ، مگر در يك مورد كه در مسأله قبلى به آن اشاره شده ، و اولاد عموها و عمههاى و دايى و خالههاى آن مقدار ارث مىبرند كه اگر خود عموها و عمههاى و دايى و خالههاى زنده بودند همان قدر را مىبردند .
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 516
مساهمون: السيد الخميني
ص٥١٦