اندك باشد ، رجوع جايز نيست ، چه اين عوض را حين عقد شرط كرده باشند و چه نكرده باشند و يا اينكه متهب خودش چيزى به او داده باشد . همچنين اگر واهب با نيت قربت هبه كرده باشد ، حق رجوع ندارد .
مسأله 9 - هر تصرفى كه متهب به صورت ناقل در عين موهوبه انجام دهد مانند فروختن و يا هبه كردن آن حكم تلف را دارد . همچنين اگر ناقل نباشد امّا تصرفى باشد كه عين آن را تغيير داده باشد به طورى كه عادتاً بگويند كه آن عين سابق نيست . مانند اينكه گندم را آرد نموده باشد . و يا آرد و نان كرده باشد ، پارچه را برش داده يا رنگ كرده باشد و مانند آنها اما تصرفى كه عين آن را تغيير ندهد مانند اينكه لباس را بپوشد و يا اينكه فرش را پهن كند ، و يا به حيوان علف بدهد و از آن سوارى بكشد اين تصرفات حكم تلف را ندارد . ظاهراً مخلوط شدن به نحوى كه امتياز را از بين ببرد از نوع اوّل و بريدن پارچه از نوع دوم است .
مسأله 10 - در مواردى كه جايز است واهب به عين موهوبه رجوع نمايد فرقى بين رجوع به همهء آن و يا برخى از آن نيست . بنابراين اگر دو چيز را ضمن يك دفعه با هم هبه كنند ، واهب هم مىتواند به همهء آنها و هم به يكى از آن دو رجوع نمايد . بلكه اگر يك چيز هم هبه كرده باشد مىتواند به قسمتى مشاع از آن و يا مفروز از آن رجوع نمايد .
مسأله 11 - هبه يا معوّض است و يا غيرمعوض . هبهء معوض هبهاى است كه ضمن عقد براى آن شرط هديه و پاداش شده باشد ، حتى اگر موهوب له آن را ندهد و يا اينكه عوض را بدهد ولى ضمن عقد هم شرط نشده باشد .
مسأله 12 - اگر چيزى را هبه نمايند امّا عقد آن را به صورت مطلق واقع سازند يعنى معلوم نشود كه معوض است يا نه ، بر متهب دادن عوض و پاداش و هديه لازم و واجب نيست . به اين هبه از پايين دست به بالا دست باشد و چه از بالا دست به پايين دست و يا از مساوى به مساوى ، هر چند كه احتياط آن است كه در صورت اوّل به همراه پاداش باشد ، اگر متهب عوض داد بر واهب قبول آن واجب نيست ولى اگر آن را قبول نمود هبه به صورت لازم مىشود . و هيچ يك از طرفين نمىتوانند به ارادهء خود آن را برگردانند .
مسأله 13 - اگر واهب ضمن عقد شرط نمايد و بگويد كه من اين را به تو مىبخشم به آن شرط كه توهم تلافى نمايى و به من پاداش دهى و متهب نيز اين شرط را قبول نمايد و هبه را قبض كند ، بين اينكه موهوبه را برگرداند و يا پاداش را به واهب بدهد مخيّر است .
امّا احتياط آن است كه پاداش را بدهد . در اين صورت هبه از طرف واهب لازم مىشود و اگر ندهد واهب مىتواند موهوبه را پس بگيرد .
مسأله 14 - چنانچه در هبهء معوض ، واهب عوض را معين نمايد ، اگر متهب مايل به از
مباحث حقوقى تحرير الوسيلة ( فارسى ) — صفحة 243
مساهمون: السيد الخميني
ص٢٤٣