شده يافتم كه به همان صورت آن را آوردم ، ولى بااندكى تأمّل روشن مىشود .
ابنجبير در سفرنامهء خود ، دربارهء طول كعبه مطلب شگفتى دارد ؛ او مىنويسد :
محمدبن اسماعيلبن عبدالرحمان شيبى ، رهبر شيبىها - كه پردهدارى كعبه را برعهده دارند - به اطلاع وى رسانده است كه ارتفاع كعبه از طرف صفا - يعنى ميانِ حجرالأسود و ركن يمانى از بالا - بيست و نه ذرع و در طرفهاى ديگر بيست و هشت ذرع است . به خاطر شيب ناودان « 1 » ندانستم كه اين اندازهها چگونه درست در مىآيد . او اضلاع كعبه و ابعادى از آن را با ( پا و ) گام ذكر كرده است كه سخنانش را در اصل اين كتاب آوردهام .
ابنخرداذبه نيز دربارهء طول اضلاع كعبه ، مطالبى مخالف با نظر ازرقى آورده است .
او دربارهء كعبه مىنويسد : طول خانهء كعبه بيست و چهار ذرع و يك وجب در بيست و سه ذرع و يك وجب است و ارتفاع آن بيست و هفت ذرع است . « 2 » از اين سخن معلوم مىشود كه منظور از طول خانهء كعبه ، عرض آن است ؛ زيرا پس از آن از ضخامت آن در آسمان ( كه به ارتفاع ترجمه شد ) ياد مىكند كه در واقع اين عدد ، همان طول آن است .
اگر منظور ابنخرداذبه از طول كعبه ، فاصلهء طرف شرقى - غربى باشد ، با ازرقى اختلاف نظر دارد ؛ زيرا ازرقى هر يك از اين فاصلهها را بيست و پنج ذرع دانسته است .
و اگر منظور وى بيان اندازهء ضلع شامى و يمانى آن است ، در اين مورد نيز با عدد ارائه شده از سوى ازرقى اختلاف دارد ؛ زيرا او ضلع شامى را بيست و يك ذرع و ضلع يمانى را بيست ذرع مىداند كه البته فرض اول به منظور ابنخرداذبه نزديكتر است و ما به دليل شگفتى ، آن را نقل كرديم . واللَّه اعلم .
قاضى عزالدينبن جماعه ، كه طول و عرض كعبه را در سال هفتصد و سى و پنج از بيرون و درون با ذرع پارچهاى ، كه در مصر آن زمان به كار مىرفته - و در زمان ما نيز به كار مىرود - اندازهگيرى كرده ، نقل كردهاست كه دايىام - خداوند هر دو را رحمت كند - از او برايم چنين خبر داد : ارتفاع كعبه از بالاى دستگيره ( ملتزم ) تا پايين شاذروان ،
هامش
( 1 ) - رحلة ابنجبير ، ص 59
( 2 ) - المسالك و الممالك ، صص 132 و 133