خود را دارد ؛ صحاح اين گروه نيز با صحاح گروه ديگر متفاوت است و بهاين ترتيب ، صورت دو گروه مخالف را به خود مىگيرد و چه نمود اختلافى واضحتر از اين ؟ اگر محتواى هر دو گروه از صحاح كاملًا با هم مختلف بود ، مىگفتيم : بسيار خوب ، ما اختلاف داريم و خود را آسوده مىكرديم ، ولى با نگاهى به صحاح هر دو طرف ، ديده مىشود كه اين روايات وفاقى و توافقى است كه بيشتر حجم اين صحاحها را تشكيل داده و متأسفانه آنچه كه مىتوان از جنبههاى وفاقىاش استفاده كرد ، تصوير مخالفى ارائه مىدهد و تو گويى هر يك ، بهدور از ديگرى است و كسى كه اينرا مطالعه مىكند ، غير از آنى است كه ديگرى را از نظر گذرانده است . مگر آنكه البته در پى شكار موارد غيرمشتركى براى حمله به ديگرى باشد ، از جمله مثلًا سندى كه آنرا ضعيف قلمداد كند ؛ براى نمونه در مورد احكام ، نماز و روزه و حج و ديگر عباداتى كه بحمدالله همه مسلمانان امروزه مىدانند كه در مورد آنها اتفاق نظر وجود دارد ؛ ما با چنين روايات وفاقى روبهرو هستيم ، و اگر هم اختلافى مثلًا در نماز وجود داشته باشد ، از مسئلهء جهر و اخفات بسم الله الرحمن الرحيم يا گذاردن دو دست يا رها ساختن آنها - كه در خود مذاهب اهل سنت نيز اين اختلافها وجود دارد - فراتر نمىرود و مىدانيم كه مجموعهء احكام در نماز بيش از صدها مورد است و اختلاف در اين يكى ، چندان قابل توجه نيست .
مگر در قرآن كريم در مورد اين عبادات بيش از يك يا چند آيهء محدود از جمله « أقم الصلاة » يا « كتب عليكم الصيام » يا « و لله علي الناس حج البيت » ، وارد نشده و شرح و تفسير و بيان اركان و شرايط و واجبات و مستحبات ، به سنت واگذار نشده است ؟ و اگر سنت با بهرهگيرى از روايات متفق نبود ، آيا اين شعائر بهاين صورت وفاقى ، ادا مىشد ؟
بنابراين روايات - با همهء اختلافى كه از نظر راه رسيدن به آنها وجود دارد - در اثبات موارد مهم در احكام ، اتفاق نظر دارند و اگر تقريب كار گردآورى روايات متفق عليه را آغاز كند ، اينكار علاوه بر اينكه با اصول تقريب همخوانى دارد ، شامل هيچ گونه حذف يا تعديل يا تحريفى در اين ميراث اسلامى نمىشود ؛ تقريب برآناست كه
قصة التقريب ، أمة واحدة ، ثقافة واحدة ( سرگذشت تقريب يك فرهنگ ؛ يك امت ) ( فارسى ) — صفحة 265
مساهمون: خسرو شاهى
ص٢٦٥