« إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفاً » مگر اينكه سخن نيك بگوئيد يعنى بطور كنايه قصد ازدواج خود را بيان كنيد و كلمه « الا » در اين جا به معناى « لكن » است چون حكم قبلى حرمت بود و با اين كلمه ، جواز اين نوع گفتن بيان شده است و معنايش اينست : « ولى بگوئيد گفتنى شايسته » . « وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتابُ أَجَلَهُ » تا وقتى عده آنان پايان نيافته عقد نكاح را به صورت قطعى و جزمى با آنان واقع نسازيد . بديهى است كه منظور از اين آيه نهى از تصميم و عزم بر نكاح و ازدواج با آنها نيست زيرا آيهء قبل « أَوْ أَكْنَنْتُمْ . . . » جواز آن را بيان كرده و كلمه « كتاب » به معناى عده است . برخى گفتهاند در اينجا معناى « كتاب » قرآن است يعنى تا وقتى آن مدتى را كه قرآن فرض و واجب دانسته ( زمان عده ) سپرى شود . بعضى « كتاب » را به معناى فرض گرفتهاند و از فرض ، تعبير به كتاب شده زيرا آنچه نوشته شده ثبوت مىيابد و ثابت و لازم ميگردد . قول ديگر اينست كه وجه تعبير از : « عده » به كتاب اينست كه عده شبيه و مانند دينى است كه مدت دارد و مدتش نوشته شده است و همانطور كه در اين نوع دين طلبكار پس از تمام شدن مدت طلب خودش را مطالبه مىكند همچنين در اينجا پس از تمام شدن عده عقد ازدواج برقرار مىشود . « وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي أَنْفُسِكُمْ فَاحْذَرُوهُ » : و بدانيد كه خدا آگاه است به آنچه در باطن و درون خود داريد پس از عقاب و كيفر او بترسيد و مخالفت فرمان او ننمائيد . « وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ » - و بدانيد كه خدا آمرزنده و بردبار است و در كيفر دادن به گناهكاران مهلت ميدهد و بدان تعجيل نمىكند .
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ۳ — صفحه 43
پدیدآورندگان: الشيخ الطبرسي
ص۴۳