* * * مورد سوم :
« قالُوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ »
آيه 52 سوره يس / 36 از سياق ظاهرى آيه و از فحواى آن چنين به دست مىآيد كه اسم اشاره « هذا » مبتدا مىباشد و « ما » اسم موصول و جمله
( وَعَدَ الرَّحْمنُ )
صله موصول و جمله
( وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ )
معطوف به جملهء صله قبليه است .
و با اين اعراب وقف كردن در اسم اشاره صحيح نمىباشد چون لازمهاش جدا شدن مبتدا از خبر مىباشد .
زجاج جايز دانسته اسم اشاره را صفت « مرقدنا » بدانيم براى اينكه به مشتق تاويل مىشود « 34 » و بر اين مبنا وقف كردن در « هذا » صحيح خواهد بود . و بر اين اساس
« ما وَعَدَ الرَّحْمنُ »
اسم موصول و مبتدا خواهد بود كه خبرش حذف شده و در تقدير چنين بوده است : « ما وعد الرحمن حق » ، آنچه خداى مهربان وعده كرده بود حق است و با اين اعراب صحيح مىباشد « ما » خبر مبتداى محذوف و در تقدير چنين باشد : « هو او هذا ما وعد الرحمن » او يا اين همان چيزى است كه خداى رحمان وعده داده بود .
« مؤلف مىگويد : »
هامش
( 34 ) - تاويل به مشتق شدن هذا چنين است : « من بعثنا من مرقدنا المشار اليه » چه كسى ما را از قبرمان كه به آن اشاره مىشود مبعوث كرد ؟