ماليات مستقيم يا عايدات ثابت
ماليات مستقيم يا عايدات ثابت عبارت است از مالياتى كه از اراضى زراعتى و مواشى و صنعتگران و تجار و كسبه گرفته مىشود . املاك و اموال علماى روحانى از پرداخت ماليات معاف ميباشند و نيز از قبايلى كه سوار و سرباز براى دولت فراهم مينمايند ماليات گرفته نمىشود .
تمام زمينهاى حاصلخيز و مزارع پنبه و برنج و توتون و تنباكو و ترياك و غلات و باغهاى ميوه بايد مالياتى بپردازند و آن ماليات متناسب است با جنس محصول و فراوانى يا كمى آب . غالبا اين نوع ماليات از اصل محصول گرفته مىشود يعنى تحصيلداران دولتى ربع و حداقل خمس محصول زارع را از او ميگيرند . طرز اخذ مجلس جشن ( تصوير متعلق به قرن 19 است )
اين ماليات در هرايالت يكسان نيست مثلا در ايالت آذربايجان ماليات باراضى زراعتى تعلق ميگيرد و مطابق گاوبندى گرفته مىشود ، در آنجا براى هرجفت گاوبندى پانزده فرانك ميگيرند بعلاوه سرانهاى هم ميگيرند يعنى از هرمرد چهار فرانك و از هرزن يا طفلى 2 فرانك و از هراسب يا ماده گاو يا الاغ 90 سانتيم و از هررأس گوسفند 20 سانتيم ميگيرند ، معهذا اين طريق معين و مأخذ روشن با طبع ايرانى موافقت و سازش ندارد