گمركى دريافت ميدارند .
اخذ حقوق گمركى به طرز جديد
سابق بر اين از هرنوع مال التجارهاى كه از ايران خارج ميشد صدى پنج حقوق گمركى ميگرفتند ولى اكنون قوانين گمركى تغيير كرده و فقط از ترياك و جواهرات مانند سابق گمرك ميگيرند و اگر ترتيب سابق چند سالى دوام پيدا ميكرد خزانهء شاه به كلى تهى ميگرديد بعلاوه اگر مطابق معمول ده سال قبل با تمام مسافرين مانند ما رفتار ميكردند عايدات گمرك بصفر ميرسيد توضيح آنكه در مسافرتى كه ما ده سال پيش بايران كرديم در مدت سياحت ايالت خراسان مقدار زيادى پارچه و پشم و اشياء آنتيك خريده بوديم و انتظار داشتيم كه در گمرك مبلغ زيادى از ما بگيرند اما وقتى كه بسرحد ايران و روس رسيديم رئيس گمرك ايران باستقبال آمد و با نهايت فروتنى بما سلام و تعظيم كرد و با مهربانى از ما پذيرائى نمود و پس از آنكه چند فنجان چاى را با هم خالى كرديم بدون اينكه صندوقهاى ما را بازرسى نمايد و پولى بگيرد مانند بهترين دوستان با ما توديع نمود و رفت و بعد بتوسط يكى از مستخدمين گمرك بما پيغام داد كه من نميخواهم اسباب مزاحمت شما را فراهم نمايم و بارهاى شما را درهم بريزم فقط خواهشى كه از شما دارم اين است كه اگر ممكن باشد ساعت ديوارى كوچكى را كه همراه داريد بعنوان يادگار به من بدهيد . البته اين ساعت را قبلا در كاروانسرا در ميان لوازم سفر ما ديده بود و ادب و پذيرائى كه نسبت بما به عمل آورد براى گرفتن همين ساعت بود .
اكنون گمرك ايران منظم شده و به طرز گمركخانههاى اروپائى اداره مىشود و عايدات آن هشت تا ده برابر ده سال قبل شده است « 1 » .
هامش
( 1 ) - در سال 1898 دولت ايران مبلغ زيادى از دول همجوار خود وام گرفت و حقوق گمركى را وثيقهء آن وام قرار داد و مجبور شد كه يكعده بلژيكى را براى رفرم گمرك استخدام نمايد . رئيس اين هيئت بلژيكى موسيو نوز( Naus )كه چنديست گمرك ايران را به طرز اروپائى اداره مىكند يادگار بزرگى از خود در ايران باقى گذارده است . او با همدستى چند نفر از هموطنان خود و چند نفر فرانسوى كه در ايران اقامت داشتند ادارهء گمرك را منظم كرد و رفرمى در آن بوجود آورد . موسيو نوز دشمنان زيادى پيدا كرده كه اتصالا براى او كارشكنى ميكنند ولى او با مهارتى كه دارد بر تمام مشكلات فايق آمده و خدمات شايانى بدولت ايران كرده و مىكند .