كسبه دورهگردى هم هستند كه بايالات و ولايات رفته محصولات طبيعى يا مصنوعى را ميخرند و به جاهاى ديگر ايران مىبرند و ميفروشند . پارهاى از اين كسبه اشياء آنتيك را هم ميشناسند و آنها را خريدارى كرده باسلامبول و اروپا و امريكا مىبرند و با اجناس مورد احتياج ايران مبادله ميكنند و از اين راه بسود زياد ميرسند .
قسمت دوم - مسكوكات و سلسلهء مقياسها
مسكوكات ايران
در ايران براى مبادلات سكههاى يكقرانى و دو قرانى نقره به كار مىبرند . سابقا اين سكهها كوچك و كمحجم و تقريبا نقرهء خالص بودند ، اين مسكوكات را تجار جمع كرده به صورت شمش درآوردند و در بازارهاى اروپا به فروش رسانيدند و سود زيادى بردند .
در سال 1878 ضرابخانهء جديدى در تهران داير شد و درصدد اصلاح مسكوكات برآمد و پولهائى سكه زد كه نقرهء خالص آنها كمتر از پولهاى قبل ولى خوشتركيب - تر از آنها بود . امروزه بيشتر دو قرانى نقره رواج دارد كه ارزش آن باندازهء يك فرانك فرانسه است . چون مسكوك طلا حكم جواهر را دارد و در معاملات به كار نميرود شمردن پول نقره مخصوصا مقدار زياد آن زحمتآور است . معمولا خرمنى از اين پولها را در جلو خود ريخته و متواليا مشتى از آن برميدارند و پنج به پنج ميشمارند و در طرف ديگر ميريزند و چون شماره به پنجاه رسيد يك دانه از آنها را به كنار مى - اندازند و پس از آنكه عمل شمارش انجام يافت سكههاى كنار گذارده را ميشمارند تا مقدار پول معين شود . هرگاه احيانا عدد پولهاى كنار گذارده سيزده باشد فورا پنج عدد از آنها را روى پولها ميريزند تا نحوست عدد سيزده بر طرف گردد .
آلياژ مسكوك نقرهء ايران آنطور كه بايد سخت و محكم نيست و اگر زياد دست بدست بگردد مقدارى از نقرهء آن كاسته مىشود و اگر آن را با دست مالش دهند لكهاى در روى دست ميماند كه با زحمت بر طرف ميگردد .
پولهاى كاغذى
انگليسها بانكى بنام بانك شاهنشاهى در تهران تأسيس نمودهاند كه شعبات آن در شهرهاى مهم ايران نيز داير شده است .
اين بانك پولهاى كاغذى در ايران انتشار داده است كه آنها را معمولا اسكناس ميگويند .