يك روز تاريخى
خوشبختانه امروز شاه تماشاى جالبتوجهى براى ما فراهم كرده بود كه هيچوقت ما چنين روز تاريخى را فراموش نخواهيم كرد .
امروز 12 نوامبر است و شاه بايستى بپارلمان برود و سوگند ياد كند كه نسبت بمشروطيت وفادار باشد و از پارلمان پشتيبانى نمايد زيرا كه در روزهاى اخير بين او و پارلمان كدورت و كشمكشى توليد شده بود . اين شاه بدبخت نميخواست باوضاعى كه پدرش مظفر الدين به ارث براى او گذارده بود قناعت نمايد اما كار به جائى رسيده بود كه مجبورا خواه و ناخواه بايستى بقبول اين اوضاع تن دردهد .
آغاز نهضت رفرم در ايران
نهضت ملى در ايران تازه شروع نشده و تاريخ آغاز آن را بايد در زمان دورترى جستجو كرد كه در آن خصومت با اروپائيان و علل مذهبى هم دخالت داشته است .
نهضت انقلابى در ايران از سال 1886 شروع شد . يكى از دانشمندان ايرانى موسوم به سيد جمال الدين كه بسياست دول اروپائى آگاهى كاملى داشت اين فكر را در مغز روشنفكران ايرانى تزريق كرد كه ايران بايد تحت نظر مجمعى از مردمان دانشمند كه در سياست دنيا بصيرت داشته باشند اداره شود و همان طريقهاى را كه كشورهاى باخترى در پيش گرفتهاند اختيار نمايد . اين عقيده و فكر روزبروز در ميان مردم شايع ميگرديد و قوتى ميگرفت ولى دولت استبدادى با اين نوع افكار سخت مخالفت ميكرد و از هرسرى كه چنين صدائى بلند ميشد سخت آن را ميكوبيد .
وقتى كه ناصر الدين شاه امتياز انحصار دخانيات را به بيگانگان داد طبقهء روحانى بطور اجتماع با دولت مخالفت كرد و سلطان مستبد را مجبور به تسليم نمود .
ناصر الدين شاه امتياز انحصار دخانيات را در 21 ماه مارس 1890 بيك كمپانى انگليسى داد و نميدانست كه با دست خود بمخزن باروتى آتش خواهد زد .