ج . نويرى گويد :
رسول خدا ( ص ) و مسلمانان در مقابل دشمن ، همواره از خندق سركشى مىكردند و پاسدارى مىدادند . مشركان نيز به نوبت . . .
واقدى اين مسأله را با تفصيل بيشترى بيان مىكند :
مسلمانان كنار خندق به نوبت پاسدارى مىدادند . آنان جمعا سى و چند اسب داشتند . سواركاران بر دو سوى خندق مىگشتند و به مردانى كه آنها را در مناطق مختلف براى نگهبانى گذاشته بودند ، سركشى مىكردند . در اين موقع عمر آمد و گفت : يا رسول اللّه ، به من خبر رسيده است كه بنى قريظه پيمان شكستهاند . « 1 »
پيش از اين آورديم كه رسول خدا ( ص ) در محلهاى مختلفى از خندق گذرگاهها ( درها ) يى گذاشت و براى محافظت از آن پاسدارانى گماشت . واقدى مىگويد : مسلمانان ، شب تا صبح به نوبت گشت مىزدند . مشركان نيز در اطراف خندق تا صبح به گشت زنى مشغول بودند . « 2 »
رسول خدا ( ص ) و مسلمانان در قبال دشمنانشان نمىتوانستند مواضع خود را ترك گويند . آنان مدام از خندق سركشى مىكردند و پاسدارى مىدادند . « 3 »
اسيد بن حضير هم با گروهى از خندق پاسدارى مىداد . « 4 »
د . عايشه مىگويد :
در خندق رخنهاى وجود داشت كه به خاطر عجله نتوانسته بودند ، آنجا را به خوبى به هم آورند . بيم آن مىرفت كه مبادا دشمن از آنجا عبور كند . از اين رو پيغمبر به طور مرتب از آنجا سركشى مىكرد و خودش
هامش
( 1 ) . المغازى ، 2 / 457 .
( 2 ) . همان ، 474 .
( 3 ) . سبل الهدى و الرشاد ، 4 / 528 .
( 4 ) . امتاع الاسماع ، 1 / 230 .