براى درهم كوبيدن هر گونه تجمع و تحركات دشمنان بر ضدّ مسلمانان را به دقّت و ژرفاى هر چه بيشتر فهم كنيم . آن حضرت اجازه نمىداد كه اوضاع به وخامت كشيده شود و كارها به هم گره خورد و اوضاعى فراهم شود كه علاج آن ناممكن و دشوار باشد .
فرصت دادن به دشمن براى گردآورى و فراهم نمودن نيروها و امكانات به معنى رويارويى مسلمانان با مشكلات بسى سخت است كه چه بسا خطرهايى براى رهايى از تجاوز آنان پيش روى سپاه و نيروهاى پيغمبر ( ص ) خواهد گذاشت .
همين نكته بيانگر كمين آگاهانه و دقيق مسلمانان در قبال همهء نيروهاى متجاوزى است كه موجوديت آنان را در سرزمين حجاز زير نظر داشتند . راز واكنش سريع و اقدام قدرتمندانه و هوشيارانه مسلمانان در سركوبى دشمن نيز در همين مطلب نهفته است . اين روش دائمى پيغمبر ( ص ) بود كه به مجرّد دريافت هر گونه گزارشى از تجمع نيروهاى دشمن يا فراهم نمودن امكانات و تجهيزات حتى توطئه و برنامهريزى براى يورش بر ضدّ مسلمانان ، آهنگ دشمن مىكرد . حضرت براى سركوبى دشمنان و توطئهگران ، گروههايى از مسلمانان را به اطراف اعزام مىكرد و خود نيز همراه برخى از ياران به جنگ و سركوبى دشمن مىرفت . در بيشتر اوقات ، دشمن پا به فرار مىگذاشت و پيش از هر گونه درگيرى يا در پى برخوردهاى جزئى و تحمّل خسارتهاى عمده پراكنده مىشد . همواره مسلمانان در اين سريهها پيروز مىشدند و شمارى از نيروهاى دشمن را كشته و باقىمانده را به اسارت مىگرفتند .
1 . غزوهء ذات الرقاع به روايت مورّخان
مورّخان مىگويند : مردى كه در پى انجام كارى به مدينه آمده بود ، خبر داد كه دستههايى از قبايل انمار ، ثعلبه و غطفان به قصد جنگ مسلمانان گرد آمدهاند . رسول خدا ( ص ) با شنيدن اين خبر ، ابو ذر غفارى يا عثمان بن عفّان را