أ . « بيشتر مفسران را عقيده بر اين است كه آيهء :
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ . . .
دربارهء اخنس بن شريق ثقفى فرود آمده است . ابو مالك از ابن عبّاس روايت كرده و مجاهد نيز همين را گرفته است . ابن كلبى گويد : من در مكّه بودم . از من دربارهء اين آيه سؤال شد ، پاسخ دادم : دربارهء اخنس بن شريق فرود آمد . يكى از فرزندانش به من گفت : اى مرد ، قرآن بر مردم مكّه فرود آمده است . تا زمانى كه در اين شهر هستى ، احدى را نام مبر . » « 1 »
ب . ما معناى اين سخن منافقان را نمىفهميم كه گفتند : پيام يار خود را نرساندند . مگر نامهاى از رسول خدا ( ص ) براى هذيل همراه داشتند ؟ از بخش نخست سخنان منافقان كه گفتند : در ميان خانوادهء خود ننشستند ، به دست مىآيد كه افراد رجيع به رأى خود در مسير حركت كردند . در حالى كه بخش بعدى دلالت دارد كه پيامبر ( ص ) آنان را به اين مأموريت فرستاد . حال اين تناقض را چگونه مىتوان رفع كرد !
ج . دربارهء آيهء :
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ . . .
« 2 » گاهى اوقات آن را در شأن فاجعه رجيع مىدانند و گاهى اوقات مىگويند : دربارهء زبير و مقداد فرود آمد كه تلاش مىكردند جسد خبيب را از چوبهء دار پايين آورند . « 3 »
خواهيم ديد كه اين كاملا غلط است . در روايت ديگرى آوردهاند كه اين آيه دربارهء صهيب رومى فرود آمد . هنگامى كه مشركان او را گرفتند تا شكنجه كنند . او اموال خود را به آنان داد . « 4 » به هنگام بحث از هجرت رسول اكرم ( ص ) به مدينه گفتيم كه اين هم غلط است . درست آن است كه اين آيهء مباركه دربارهء
هامش
( 1 ) . الروض الانف ، 3 / 237 . سهيلى اين سخن را در ردّ ابن اسحاق آورده است .
( 2 ) . بقره ( 2 ) : 207 .
( 3 ) . سيره حلبى ، 3 / 168 ؛ بهجة المحافل ، 1 / 220 - 221 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 458 .
( 4 ) . الروض الانف ، 3 / 237 ؛ سيره حلبى ، 3 / 168 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 458 ؛ الدر المنثور ، 1 / 204 .