شرح
مقدّمه سوّم در عمل تجنيس و رفع مىباشد :
تجنيس
عبارتست از اينكه عدد صحيحى را صورت كسر معيّنى قرار دهيم و كيفيّت عمل اينستكه :
كسورى كه همراه آنها عدد صحيح است ابتداء آن عدد را در مخرج ضرب كرده سپس حاصل را با صورت كسر جمع مىكنيم و مجموع را صورت قرار مىدهيم و مخرج را به حال خود باقى مىگذاريم .
پس اگر بخواهيم « 4 / 1 2 » را تجنيس كنيم « 2 » را در « 4 » ضرب كرده حاصل را با « 9 » جمع مىكنيم و مخرج را به حال خود باقى مىگذاريم پس حاصل چنين « 4 / 9 » مىشود .
و نيز مجنّس « 5 / 3 6 » مبدّل به « 5 / 33 » مىگردد چنانچه مجنّس كسر « 7 / 1 / 3 / 1 4 » كه عدد مضافست « 21 / 85 » مىشود زيرا ابتداء « 3 » را در « 7 » ضرب كرده و مخرج كسر مضاف را تحصيل مىكنيم بعد حاصل « 1 » در « 1 » را صورت قرار مىدهيم پس به صورت « 21 / 1 4 » درمىآيد پس از آن « 4 » را در « 21 » ضرب كرده و حاصل ضرب را با يك جمع نموده حاصلش را كه « 85 » است در صورت قرار مىدهيم .
قوله : و تزيد عليه صورة الكسر : ضمير در « عليه » به حاصل ضرب عدد صحيح در مخرج كسر راجع است .
متن : و امّا الرّفع ، فجعل الكسور صحاحا .
فإذا كان معنا كسر عدده اكثر من مخرجه قسّمناه على مخرجه فالخارج صحيح و الباقى كسر من ذلك المخرج .
فمرفوع خمسة عشر ربعا ثلاثة و ثلاثة ارباع .
ترجمه : و امّا رفع : پس آن عبارتست از قراردادن كسر را به صورت عدد صحيح .
پس هرگاه كسرى داشته باشيم كه عددش يعنى صورت آن بيشتر از مخرجش باشد