مىفرمايد :
وَ ما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلَّا بُشْرى وَ لِتَطْمَئِنَّ بِهِ قُلُوبُكُمْ
. « 1 »
و تا آن كه دلهاى شما بدان اطمينان يابد .
در مقابل آيهء ديگرى است كه به شركت فرشتگان در جنگ اشاره دارد :
إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنانٍ
. « 2 »
هنگامى كه پروردگارت به فرشتگان وحى مىكرد كه من با شما هستم ، پس كسانى را كه ايمان آوردهاند ، ثابت قدم بداريد . به زودى در دل كافران وحشت خواهم افكند . پس فراز گردنها را بزنيد ، و همهء سرانگشتانشان را قلم كنيد .
البته اين در صورتى است كه فاضربوا تا آخر آيه خطاب به فرشتگان باشد .
چه بسا ظاهر آيه هم بر همين مطلب دلالت كند ، امّا اگر خطاب به رزمندگان مسلمان و آدمى باشد ، اين آيه هم دلالتى بر شركت فرشتگان در جنگ نخواهد داشت . به هر حال گفته مىشود ، فرشتگان خود را شبيه امير المؤمنين على ( ع ) در مىآوردند . « 3 » شايد همين فرشتگان بودند كه شمار مسلمانان را در هنگام جنگ براى مشركان زياد نشان مىدادند . چنان كه خداوند فرمود :
وَ اذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ
. « 4 »
و به ياد آوريد هنگامى را كه اندك بوديد ، پس شما را بسيار گردانيد .
ط . پايان جنگ
مشركان قريش در بدر به سختى شكست خوردند . ابو جهل كشته شد .
هامش
( 1 ) . انفال ( 8 ) : 10 .
( 2 ) . انفال ( 8 ) : 12 .
( 3 ) . بحار الانوار ، 19 / 285 ؛ حياة الصحابة ، 3 / 586 ؛ مجمع الزوائد ، 6 / 84 ؛ كنز العمّال ، 268 .
( 4 ) . اعراف ( 7 ) : 86 .