حروراء ( گاه با مدّ خوانده شود و گاه با الف مقصوره ) نام قريهاى است كه خوارج حروريّه بدانجا نسبت دارند ؛ زيرا اولين همايش آنها در آن روستا بود و فراخوان آنان به حكميّت نيز از همانجا صورت گرفت .
طبرى : نخستين بارى كه از عراق يك فيل به مدينه آوردند ، در روزگار ابوبكر بود كه براى تماشاى مردم ، آن را در شهر گرداندند . آن روز زنان نادان كه آن را ساختهى دست بشر مىپنداشتند ، مىگفتند : آيا بهراستى اين آفريدهى خدا است ؟ « 1 »
همو : اولين شهر سرزمين شام كه در روزگار خلافت ابوبكر فتح شد ، بُصرا بود . « 2 »
همو در بارهى فىء مدائن گفته است : اولين مالى كه از اين محل گرد آمد ، چيزى بود كه در قصر سفيد و خانههاى كسرى قرار داشت . « 3 »
نيز گويد : اولين روستايى كه در فتوحات مسلمانان از خاك اصفهان گرفته شد ، روستاى شيخ بود كه چون شيخى سالخورده پيشاپيش سپاه كافران مىجنگيد ، مسلمانان آن را چنين ناميدند . « 4 »
نيز طبرى گويد : سعيد بن عاص با مردم جرجان پيمان سازش بست ، اما آنان سرباز زدند و پيمان گسستند و راه جرجان ببستند . اين گونه بود كه احدى ياراى آن نداشت كه بىهراس از مردم جرجان ، از مسير قومس « 5 » راهى خراسان شود ، و راه خراسان از فارس به كرمان بود . اما نخستين كسى كه راهى را از قومس بگشود ، قتيبة بن مسلم بود ، آنگاه كه ولايت خراسان به دو رسيد . « 6 »
هامش
( 1 ) . همان 3 / 350
( 2 ) . همان 417
( 3 ) . همان 4 / 17
( 4 ) . همان 140
( 5 ) . كرسى ايالت قومس دامغان بود كه اعراب آن را « الدامغان » مىنوشتند و به عادت خودشان كه اسم هر ايالت را بر كرسى آن اطلاق مىكردند ، دامغان را قومس نيز مىگفتند . بنگريد به : سرزمينهاى خلافت شرقى 389 .
( 6 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى 271 .