اهل سنت گويند : سورهى مدّثر بود . آنان از زهرى نقل كردهاند كه در ابتداى وحى نزول يافت ، اما چندى فترت پديدار شد و آنگاه
يا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ ( 1 )
فرود آمد . « 1 »
يعقوبى : اولين چيزى كه در مكه از قرآن نازل شد
« اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ »
بود ، در پى آن اين سورهها : « قلم » ، « فتح » ، « مزمل » ، « مدثر » و آنگاه « فاتحة الكتاب » . « 2 »
اولين چيزى كه در مدينه نازل شد ، « مطففين » بود ، سپس « بقره » ، « انفال » و « آلعمران » . « 3 »
استيعاب : اولين كس از قريش كه در مدينه براى پيامبر كتابت ( ص ) كرد ، عبدالله بن ابىسرح بود . وى پس از چندى ، مرتدّ شد و به مكه بازگشت و اين آيه در بارهاش نازل شد :
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ قالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَ لَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ
« 4 » « و چه كسى ستمگر از آن كه بر پيامبر دروغ ببندد يا بگويد بر من وحى شده در حالى كه چيزى بر او وحى نشده است ؟ » « 5 »
از واقدى به نقل از استادان او آوردهاند : اولين كسى كه پس از حضور رسول خدا ( ص ) در مدينه براى آن حضرت كتابت كرد ، ابىّ بن كعب بود ، همو اولين كسى بود كه در پايان نوشتههايش چنين مىنگاشت : « و كتب فلان » . « 6 »
امام صادق ( ع ) : اولين آياتى كه بر رسول خدا ( ص ) نازل شد ،
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ( 1 )
بود و آخرينش سورهى :
إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ
« 7 » .
هامش
( 1 ) . تفسير القرآن العظيم 8 / 271
( 2 ) . تاريخ اليعقوبى 2 / 33 ؛ با اين توضيح كه در مأخذ يادشده ، به جاى سورهى « فتح » سورهى » والضحى » آمده است .
( 3 ) . همان ص 43
( 4 ) . انعام 93
( 5 ) . الاستيعاب 1 / 69
( 6 ) . الاصابة فى معرفة الصحابة 1 / 181
( 7 ) . عيون اخبار الرضا ( ع ) 2 / 6 .